Dijital Medya Tasarımlarında Sürdürülebilirlik: Kuramsal Bir Değerlendirme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15753217Anahtar Kelimeler:
Dijital medya, Sürdürülebilir tasarım, enerji verimliliği, dijital farkındalık, kullanıcı davranışı, dijital tasarımÖzet
Günümüzde dijital teknolojiler, iletişim, eğitim, üretim ve tüketim gibi birçok alanı dönüştürmekte; bireyleri pasif izleyicilerden aktif içerik üreticilerine dönüştürmektedir. Ancak bu dönüşümün çevresel maliyeti giderek artmaktadır. Dijital medya uygulamalarının yaygınlaşması, veri merkezlerinin artan enerji tüketimi, yüksek çözünürlüklü içeriklerin çoğalması ve kullanıcı davranışlarının sürdürülebilirlik ilkelerinden uzaklaşması, dijital medya tasarımlarının çevresel sorumluluk ilkeleri çerçevesinde yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Zira dijitalleşmenin sunduğu hız ve erişilebilirlik olanakları, aynı zamanda çevresel anlamda görünmez maliyetleri de beraberinde getirmektedir.
Bu araştırma, Eli Blevis’in (2007) geliştirdiği Sürdürülebilir Etkileşim Tasarımı (Sustainable Interaction Design – SID) kuramı temelinde dijital medya tasarımlarının sürdürülebilirlik ilkeleriyle ne ölçüde örtüştüğünü analiz etmektedir. Nitel araştırma deseni kullanılarak gerçekleştirilen çalışmada doküman analizi yöntemiyle elde edilen veriler beş tematik başlık altında değerlendirilmiştir. Bu başlıklar enerji tüketimi ve karbon ayak izi, veri yoğunluğu ve tasarım tercihleri, sürdürülebilir arayüz pratikleri, kullanıcı davranışları ve dijital farkındalık ile sürdürülebilirlik temelli tasarım etiğinden oluşmaktadır. Bulgular, sürdürülebilir dijital tasarım anlayışının hâlen yeterince içselleştirilmediğini, estetik ve işlevsellik gibi önceliklerin çoğu zaman çevresel duyarlılığın önüne geçtiğini göstermektedir. Görsel ağırlıklı içeriklerin yaygınlaşması, sayfa yükleme sürelerinin artmasına ve gereksiz enerji tüketimine yol açarken; kullanıcıların bireysel farkındalık düzeylerinin düşük oluşu, enerji verimliliğini olumsuz etkilemektedir. Ayrıca birçok dijital platformun kullanıcı deneyimini artırma hedefiyle veri kullanımını sınırlamak yerine artıran stratejiler izlemesi, sorunun yapısal boyutunu da gözler önüne sermektedir. Sonuç olarak, dijital medya tasarımlarında sürdürülebilirliğin yalnızca teknik bir kaygı değil etik, kültürel ve pedagojik bir dönüşüm meselesi olduğu ortaya konmuştur.
Referanslar
Apple. (2020). Use Screen Time on your iPhone, iPad, or iPod touch. Apple Support. https://support.apple.com/en-us/HT208982
Arık, M. A., Kayakuş, M., Güdekli, A., & Çizmeli, D. (2024). Yeni medyanın sürdürülebilirlik bakış açısına göre incelenmesi: Bibliyometrik analiz. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 208–232. https://doi.org/10.11616/asbi.1392917
Association for Computing Machinery. (2018). ACM code of ethics and professional conduct. https://www.acm.org/code-of-ethics
Avgerinou, M., Bertoldi, P., & Castellazzi, L. (2017). Trends in data centre energy consumption under the European Code of Conduct for Data Centre Energy Efficiency (EUR 26719 EN). European Commission Joint Research Centre. https://doi.org/10.2760/358256
Blevis, E. (2007). Sustainable interaction design: Invention & disposal, renewal & reuse. In Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 503–512). ACM.
Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
DiSalvo, C., Sengers, P., & Brynjarsdóttir, H. (2010). Mapping the landscape of sustainable HCI. Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI '10), 1975–1984. https://doi.org/10.1145/1753326.1753625
Eisfeld, H., & Kristallovich, F. (2020). The rise of dark mode: A qualitative study of an emerging user interface design trend [Undergraduate thesis, Jönköping University]. Jönköping University Repository.
European Commission. (2022). Regulation (EU) 2022/2065: Digital Services Act. Official Journal of the European Union.
Gani, S., & Halder, D. (2024). Global green tech in the smartphone industry: Exploring sustainable practices and brand image of Fairphone vs. Apple. IIP Series, Volume 3 (Book 5, Part 1), 102. IIP Series. e ISBN 978 93 6252 460 7
Google DeepMind. (2016). DeepMind AI reduces Google data centre cooling energy by 40% [Blog post]. https://www.blog.google/inside-google/infrastructure/deepmind-ai-reduces-google-data-centre-cooling-energy-40/
Green Software Foundation. (2023). Carbon aware SDK: Reduce software emissions using carbon intensity data. https://greensoftware.foundation/projects/carbon-aware-sdk
Greenwood, D. (2021). The principles of green software engineering. Green Software Foundation. https://principles.green/software-engineering
Gültekin, Z., & Korkmaz, F. (2024). “Dijital sürdürülebilirlik” başlıklı uluslararası çalışmaların bibliyometrik analizi. Denetişim Dergisi, 15(Ek sayı), 248–261.
Güven, Ö. Ö. (2023). Medya okuryazarlığı ve dijital vatandaşlık: Bir içerik dışlama rasyonalitesi. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 163–180. https://doi.org/10.53306/klujfeas.1343251
Hintemann, R., & Hinterholzer, S. (2020). Energy consumption of data centers worldwide. Borderstep Institute. https://www.borderstep.org/wp-content/uploads/2020/08/Hintemann_Hinterholzer_2020_ Energy_consumption_data_centers.pdf
Institute of Electrical and Electronics Engineers. (2020). IEEE code of ethics. https://www.ieee.org/about/ corporate/governance/p7-8.html
Interaction Design Foundation. (2022). Sustainable interaction design: Holistic product life-cycle considerations. https://www.interaction-design.org/literature/topics/sustainable-interaction-design
International Energy Agency. (2022). Electricity information: Overview. https://www.iea.org/reports/ electricity-information-overview
Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University Press.
Kahraman, S. (2014). Medya okuryazarlığı ve dijital vatandaşlık. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 2(2), 32–50.
Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 59–68.
Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
Lister, M., Dovey, J., Giddings, S., Grant, I., & Kelly, K. (2009). New media: A critical introduction (2nd ed.). Routledge.
Low Tech Magazine. (2022). How and why we run a solar-powered website. Retrieved from https://solar.lowtechmagazine.com/about.html
Microsoft. (2020). Microsoft will be carbon negative by 2030 [Press release]. https://blogs.microsoft.com/ blog/2020/01/16/microsoft-will-be-carbon-negative-by-2030/
McLoughlin, C., & Lee, M. J. W. (2007). Social software and participatory learning: Extending pedagogical choices with technology affordances in the Web 2.0 era. In Proceedings of Ascilite 2007 – Australasian Society for Computers in Learning in Tertiary Education (pp. 664–675). Singapore.
Netflix. (2021, April 15). Building a sustainable streaming future: Netflix’s Open Connect [White paper]. https://netflixtechblog.com/building-a-sustainable-streaming-future-netflixs-open-connect-b7c1e35575c7
Norman, D. A. (2002). Emotion & design: Attractive things work better. Interactions, 9(4), 36–42. https://doi.org/10.1145/543434.543435
Odyakmaz, N. (2005). Medya ekolojisi [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Özkök Şişman, Ö., & Bilgici, C. (2023). Marka iletişimi ve dijital sürdürülebilirlik bağlamında sosyal medyadan metaverse ekosistemine: Dijital ortamlar üzerine bir değerlendirme. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları, 2(7), 7–20.
Purdue Engineering. (2022). Shedding light on dark mode to save energy. Purdue University Engineering News.
Raffard, R., Levillain, F., & Lallemand, C. (2020). Energy and UX: Reducing users’ energy consumption through eco-feedback technologies. In Proceedings of the 2020 ACM Designing Interactive Systems Conference (DIS ’20) (pp. 587–601). ACM. https://doi.org/10.1145/3357236.3395562
Shehabi, A., Smith, S. J., Sartor, D., Brown, R., Herrlin, M., Koomey, J., Masanet, E., Horner, N., Azevedo, I., & Lintner, W. (2016). United States data center energy usage report (LBNL-1005775). Lawrence Berkeley National Laboratory. https://eta.lbl.gov/publications/united-states-data-center-energy
The Shift Project. (2019). Climate crisis: The unsustainable use of online video. https://theshiftproject.org/ en/article/unsustainable-use-online-video/
Twitter Engineering. (2021). Bandwidth saving with perceptual video encoding at Twitter. Twitter Engineering Blog. https://blog.twitter.com/engineering/en_us/topics/infrastructure/2021/bandwidth-saving-with-perceptual-video-encoding
Vezzoli, C. (2018). Design for environmental sustainability (2nd ed.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4471-7364-9
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık
Yu, T., & Pradel, M. (2016). SynFlo: Detecting synchronization faults statically and dynamically. In Proceedings of the 2016 International Symposium on Software Testing and Analysis (ISSTA ’16) (pp. 74–85). ACM. https://doi.org/10.1145/2931037.2931070
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
