Toplumun Sağlık Okuryazarlığının Yükseltilmesinin Hizmet Verimliliğine Potansiyel Katkıları
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16730219Anahtar Kelimeler:
sağlık okuryazarlığı, sağlık hizmetleri, hizmet verimliliği, koruyucu sağlık, sağlık iletişimiÖzet
Bu araştırma, sağlık okuryazarlığı kavramını sağlık hizmetleri bağlamında ele alarak, toplumun sağlık okuryazarlığı düzeyinin sağlık kurumlarındaki hizmet verimliliğine olan potansiyel katkılarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Sağlık okuryazarlığı, bireylerin sağlıkla ilgili bilgileri anlama, yorumlama ve uygulamaya koyma yeteneklerini kapsayan bir kavram olup hem bireysel sağlık sonuçlarını hem de sağlık sisteminin genel işleyişini doğrudan etkileyebilmektedir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen bu çalışmada, İstanbul ilinde görev yapan 5 hekim ve 5 hemşire olmak üzere toplam 10 sağlık profesyoneli ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler sesli olarak kaydedilmiş, veriler transkribe edilerek içerik analizi yoluyla değerlendirilmiştir.
Araştırma bulguları, yüksek sağlık okuryazarlığı düzeyine sahip bireylerin sağlık hizmetlerinden daha etkin yararlandığını, sağlık kurumlarına uygun şekilde başvurduğunu ve tedavi sürecine daha bilinçli katılım sağladığını ortaya koymaktadır. Katılımcılar, sağlık okuryazarlığının bireylerin hastalıkları erken fark etmesini kolaylaştırdığını, gereksiz başvuruların önüne geçtiğini, acil servis yükünü azalttığını ve sağlık personelinin iş yükünü hafiflettiğini belirtmiştir. Ayrıca sağlık okuryazarlığı, bireylerin sağlıkla ilgili teknolojileri daha bilinçli kullanmasını sağlamakta ve bilgi kirliliği ile baş edebilme kapasitesini artırmaktadır. Elde edilen sonuçlar, sağlık okuryazarlığının yalnızca bireysel değil, sistemsel düzeyde de verimliliği artıran bir unsur olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, toplumun sağlık okuryazarlığı düzeyini yükseltmeye yönelik eğitim, politika ve sağlık iletişimi stratejilerinin geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır
Referanslar
Akdağ, R. (2013). Sağlıkta dönüşüm programı: Sağlık hizmetlerinde erişim, kalite ve memnuniyet. T.C. Sağlık Bakanlığı Yayınları.
Akkoyunlu, B., & Kurbanoğlu, S. (2003). Bilgi okuryazarlığı ve Türkiye’deki durumu. Türk Kütüphaneciliği, 17(4), 377–388.
Bains, S. S., & Egede, L. E. (2011). Associations between health literacy, diabetes knowledge, self-care behaviors, and glycemic control in a low-income population with type 2 diabetes. Diabetes Technology & Therapeutics, 13(3), 335–341.
Berkman, N. D., Sheridan, S. L., Donahue, K. E., Halpern, D. J., & Crotty, K. (2011). Low health literacy and health outcomes: An updated systematic review. Annals of Internal Medicine, 155(2), 97–107.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Easton, P., Entwistle, V. A., & Williams, B. (2013). How the stigma of low literacy can impair patient–professional spoken interactions and affect health: Insights from a qualitative investigation. BMC Health Services Research, 13, Article 319.
Ishikawa, H., & Yano, E. (2008). Patient health literacy and participation in the health-care process. Health Expectations, 11(2), 113–122.
Kalaycı, Y. (2013). Sağlık kurumlarında verimlilik ve performans yönetimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Kickbusch, I., Pelikan, J. M., Apfel, F., & Tsouros, A. D. (Eds.). (2013). Health literacy: The solid facts. World Health Organization Regional Office for Europe.
Kurban, H., & Kurt, A. A. (2014). Dijital okuryazarlık üzerine bir çalışma: Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Journal of Instructional Technologies & Teacher Education, 3(3), 26–34.
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259–267.
Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078.
Okan, O., Bollweg, T. M., Berens, E.-M., Hurrelmann, K., Bauer, U., & Schaeffer, D. (2022). Health literacy as a social vaccine in the COVID-19 pandemic. Health Promotion International, 37(1), 1–8.
Osborne, H. (2013). Health literacy from A to Z: Practical ways to communicate your health message (2nd ed.). Jones & Bartlett Learning.
Paasche-Orlow, M. K., & Wolf, M. S. (2007). The causal pathways linking health literacy to health outcomes. American Journal of Health Behavior, 31(Suppl. 1), S19–S26.
Paasche-Orlow, M. K., Parker, R. M., Gazmararian, J. A., Nielsen-Bohlman, L. T., & Rudd, R. R. (2005). The prevalence of limited health literacy. Journal of General Internal Medicine, 20(2), 175–184.
Parker, R. M., & Kreps, G. L. (2005). Library outreach: Overcoming health literacy challenges. Journal of the Medical Library Association, 93(4 Suppl.), S81–S85.
Rudd, R. E., Moeykens, B. A., & Colton, T. C. (2000). Health and literacy: A review of medical and public health literature. In J. Comings, B. Garner, & C. Smith (Eds.), The annual review of adult learning and literacy (Vol. 1, pp. 158–199). Jossey-Bass.
Sağlık Bakanlığı. (2010). Türkiye sağlık okuryazarlığı çalışması. Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü Yayını.
Schillinger, D., Grumbach, K., Piette, J., Wang, F., Osmond, D., Daher, C., … Bindman, A. B. (2002). Association of health literacy with diabetes outcomes. JAMA, 288(4), 475–482.
Sentell, T., Vamos, S., & Okan, O. (2020). Interdisciplinary perspectives on health literacy research around the world: More important than ever in a time of COVID-19. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(9), 3010.
Sørensen, K., Levin-Zamir, D., Duong, T. V., Okan, O., Brasil, V. V., & Nutbeam, D. (2021). Building health literacy system capacity: A framework for health literate systems. Health Promotion International, 36(2), 13–23.
Sørensen, K., Van den Broucke, S., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z., & Brand, H. (2012). Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health, 12, 80.
Tanrıöver, M. D., Yıldırım, H. H., Demiray, R. A., Çakır, B., & Akalın, E. (2014). Türkiye sağlık okuryazarlığı araştırması. Sağlık-Sen Yayınları.
Volandes, A. E., & Paasche-Orlow, M. K. (2007). Health literacy, health inequality and a just healthcare system. The American Journal of Bioethics, 7(11), 5–10.
World Health Organization. (1998). Health promotion glossary. World Health Organization.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Zarcadoolas, C., Pleasant, A., & Greer, D. S. (2005). Understanding health literacy: An expanded model. Health Promotion International, 20(2), 195–203.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
