İnanç Turizmi Bağlamında Kutsal Mekânların Sunumu: Mevlâna Müzesi Örneği
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17012486Anahtar Kelimeler:
İnanç Turizmi, İnanç Mekanlarının Sunumu, Mevlana Müzesi, KonyaÖzet
Bu çalışma, Konya’da yer alan Mevlâna Müzesi’ni inanç turizmi bağlamında; kültürel temsiliyet, mekânsal organizasyon ve çok işlevli kullanım biçimleri üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Müzenin tarihsel olarak dini bir merkezden modern bir müze yapısına evrilme süreci, türbe, semahane, mescit, mutfak bölümü ve derviş hücreleri gibi bileşenler aracılığıyla incelenmiştir. Bu alanlar hem sergileme, hem aktif ibadet hem de ritüel canlandırma işlevlerini eş zamanlı olarak barındırmakta; bu yönüyle Mevlâna Müzesi, geleneksel müzecilik anlayışından ayrışan çok katmanlı bir temsil mekânına dönüşmektedir. Mevlâna’nın dil, din, ırk ve sınıf ayrımı gözetmeksizin tüm insanlığa seslenen felsefesi, müze mekânında mimari, estetik ve simgesel düzenlemeler yoluyla ziyaretçilere aktarılmaktadır. Bu evrensel yaklaşım, Mevlâna Müzesi’ni sadece Türkiye için değil, dünya çapında bir kültürel çekim merkezi hâline getirmiştir. Müze, farklı inançlardan ve kültürlerden gelen milyonlarca ziyaretçinin manevi etkileşim kurabildiği çokkültürlü bir buluşma noktası olarak işlev görmektedir. 2008 yılında UNESCO tarafından “Mevlevî Sema Töreni”nin İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası olarak ilan edilmesiyle birlikte Mevlâna Müzesi’nin uluslararası bilinirliği artmış; bu tanınma, müzeyi evrensel değerlerin sembolü hâline getirmiştir. Bu bağlamda çalışma, Mevlâna Müzesi’nin inanç mekânı kimliğini koruyarak turistik, kültürel ve manevi işlevlerini bütüncül biçimde nasıl sunduğunu ortaya koymaktadır.
Referanslar
Alkan, A. & Dülgerler, O.N. & Kulu, H. (1985). Bir Türk-İslam Şehri Olarak Konya. İslam Mimari Mirasını Koruma Konferansı, İstanbul.
Alaeddinoğlu, F., & İzi, M. (2025). İnanç Turizmi ve Toplumsal Hafıza İlişkisi. Journal of Academic Tourism Studies, 5(2), 71-84.
Altun, E., & Çınar, K. (2019). İnanç turizmi kapsamında Mevlâna müzesini ziyaret eden turistlerin seyahat motivasyonları üzerine bir araştırma. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 1(1), 14-42.
Akmaz, A. & Sürme, M. (2018). Somut olmayan kültürel miras kapsamında Mevlevi sema törenleri. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 84, 425-431. http://dx.doi.org/10.16992/ASOS.14391
Assmann, J. (2008). Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. Cambridge University Press.
Atalay, F., Kaynas, H. B., & Yalaz, E. T. (2025). Tarihi Medreselerde Doğal Aydınlatma Sistemleri: Konya Kent Merkezi Örneği. İSTEM, (45), 239-268.
Aycil, S. (2022). Pul Emisyon Programında Yer Alan UNESCO Anma ve Kutlama Yıl Dönümleri Temalı Tasarımlar. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi, 5(1), 34-52.
Bakırcı, N. (2007). Konya Mevlâna Dergâhı. İSTEM 10, 191-202.
Chidester, D., & Linenthal, E. T. (1995). American Sacred Space. Indiana University Press.
Cohen, E. (1974). Who is a tourist? A conceptual clarification. Sociological Review, 22(4), 527–555. https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.1974.tb00507.x
Collins-Kreiner, N. (2008). Religious Tourism and Pilgrimage Management: An International Perspective: Razaq Raj and Nigel D. Morpeth, eds. Wallingford, U.K.: CABI Publishing, 2007. Viii and 227 pp.
Dokuyan, S. (2021). Tekkelerin Kapatılması ve Tasfiye Süreci 1925-1938. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (98), 217-244.
Dülgeroğlu, S. (2016). Cumhuriyet Dönemi Konya’daki Şeb-i Arûs Törenleri Postnişinleri, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi.
Erbaş, A. (2002). İslam Dışı Dinlerde Hac. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4(5). https://doi.org/10.17335/suifd.64833
Erol, G., & Çetiner, H. (2023). Türkiye’deki Müzelerin Ziyaretçi Yoğunluklarının Dönemsel Olarak İncelenmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 621-645.
Furat, A. S. (2021), Mevlana’nın Hayatı ve Fikirleri, İslam Medeniyeti Dergisi 1/5. S: 37-40.
Griffiths, M., ve Korstanje, M. E. (2021). Issues Of Authenticity in Religious And Spiritual Tourism. In The Routledge Handbook of Religious and Spiritual Tourism (pp. 276–287). Routledge.
Halbwachs, M. (2020). On Collective Memory, University of Chicago Press.
Jokilehto, J. (2017). A History of Architectural Conservation. Routledge.
Karpuz, H. (2004). Mevlânâ Külliyesi. TDV İslam Ansiklopedisi, 29, 448-452.
Kaynaş, H. B., & Dişli, G. (2022). Anadolu Selçuklu Medreseleri UNESCO Dünya Miras Listesi Adaylığı: İnce Minareli Medrese Örnekleminde Alan Yönetim Planı İçin Altlık Denemesi. Journal of Architectural Sciences and Applications, 7(1), 209-234. https://doi.org/10.30785/mbud.1038951
Kervankıran, İ., & Eryılmaz, Y. (2017). İnanç Turizmine Yönelik Ziyaretçi Algılarının İncelenmesi: Konya Mevlâna Müzesi Örneği. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 6(2), 137–159.
Koçyiğit, M. (2016). The Role of Religious Tourism in Creating Destination Image: The Case of Konya Museum, International Journal of Religious Tourism and Pilgrimage, Sayı: 4/7.
Kozak, N. (2012). Genel turizm bilgisi. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayını.
Küçükdağ, Y., Arabacı, C., & Yenice, M. S. (2020). Tarihî Süreç İçinde Konya Şehrinin Fiziki Gelişimi. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi (5), 1-38.
Küçükbezirci, Y. (2013). Mevlâna’nın Hoşgörü Felsefesi ve İletişim. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (30),19-25.
Lefebvre, H. (2014). The production of space (1991). In The people, place, and space reader (pp. 289-293). Routledge..
Lin, C., Wang, G.,etc. Zeng, BY.(2024), Revealing The Pattern Of Causality Between Tourist Experience and the Perception of Sacredness At Shamanic Heritage Destinations in Northeast China. Sci Rep 14, 27142. https://doi.org/10.1038/s41598-024-74514-1
MacCannell, D. (1999). The tourist: a new theory of the leisure class. University of California Press. Berkeley CA.
Maç, N. (2006). Alternatif Turizm Potansiyeli ve Konya, Konya Tic. Odası Etüd Arş. Servisi, Bilgi Raporu.
Massey, D. (2005). For Space. London: Sage Publications.
Naumov, N. (2025). Mass tourism. In Encyclopedia of Tourism (pp. 659-661). Cham: Springer Nature Switzerland.
Ning, W. (2017). Rethinking authenticity in tourism experience. In The political nature of cultural heritage and tourism (pp. 469-490). Routledge.
Önder, M. (1994). Konya'da Mevlânâ Dergâhı Merkez Arşivi ve Mevlevihaneler. Osmanlı Araştırmaları, 14(14).
Önder, M. (1971). Mevlana Şehri Konya. Güven Matbaası.
Önge, M. (2018). Tarihsel Süreçte Konya Kent Morfolojisinin Gelişimi. Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu.
Özbek, S. (2001). Türkiye Selçuklularında Kültürel Hayat (Mevlâna’nın Fihi Mâfih ve Mesnevi’sine Göre). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 41-58.
Özcan, K., & Yenice, M. S. (2008). Arkeolojik mirasın sürdürülebilirliği: Koruma–geliştirme stratejileri için bir yöntem önerisi Konya Alaaddin Tepesi, Türkiye örneği. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-16.
Reader, I., ve Walter, T. (2016). Pilgrimage in Popular Culture. Macmillan.
Sarı, Ö. (2013). Kent markalamasında Konya ve Mevlâna Örneği. İdealkent, 4(8), 170-179.
Semerci, F., & Bulanık, M. (2023). Konya Kent Merkezinin Şekillenmesinde İktidarın Sosyolojik Etkisi. Konya Sanat(6), 42-56. https://doi.org/10.51118/konsan.2023.23
Smith, L. (2006). Uses of Heritage. Routledge.
Smith, V. L. (1992). Pilgrimage and tourism: the quest in guest; special issue. Annals of tourism research.
Soja, E. W. (1998). Thirdspace: Journeys to Los Angeles and other real-and-imagined places. Capital & Class, 22(1), 137-139.
Şardağ, A., & Kervankıran, İ. (2022). Turizm mekanlarının yeniden üretimle metalaş (tırıl) ması: Mevlâna Müzesi ve çevresi. Türk Coğrafya Dergisi, (80), 71-86.
Tanrıkulu, B. (2004), Mevleviye, TDV İslam Ansiklopedisi, C:29 S:468-475.
Tanyeli, U. (1987), Anadolu-Türk Kentinde Fiziksel Yapının Evrim Süreci (11.-15. yy). Doktora Tezi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul Teknik Üniversitesi.
Taş, H. (2021). Mesnevî’de Değerler ve Mesnevî’nin Değerlere Bakışı. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 745-767.
Timothy, D. J., & Olsen, D. H. (Eds.). (2006). Tourism, religion and spiritual journeys (Vol. 4). London: Routledge.
Turner, V. W. (1979). Process, performance, and pilgrimage: A study in comparative symbology (Vol. 1). Concept publishing company.
UNESCO. (2003). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO). https://ich.unesco.org/tr/sozlesme-00061
UNESCO. (2008). Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity: The Mevlevi Sema Ceremony. https://ich.unesco.org/en/RL/the-mevlevi-sema-ceremony-00100
Yılmaz, G., Erdinç, S. B. ve Küçükali, S. (2013). İnanç turizmi çerçevesinde Antalya destinasyonunun incelenmesi: Dinler (Hoşgörü) Bahçesi örneği. International Conference on Religious Tourism and Tolerance, 9, 1041-1055.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
