Türkiye’de Çevre Etiği Konulu Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi (1999-2024)
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18465774Anahtar Kelimeler:
Çevre etiği, Çevre, Lisansüstü tezlerÖzet
Çevre etiği, insanla doğal çevre arasındaki ilişkilerin ahlaki boyutunu sorgulayan ve disiplinler arası niteliğiyle giderek daha fazla önem kazanan bir alandır. Küresel ölçekte artan çevre sorunları, sürdürülebilirlik ve ekolojik adalet tartışmaları, bu alanın bilimsel olarakiteratürde görünürlüğünü artırmaktadır. Türkiye’de çevre etiği üzerine 1999 yılından itibaren hazırlanan lisansüstü tezler, yalnızca alanın gelişim sürecini ve akademik yönelimlerini değil, aynı zamanda lisansüstü tez çalışmalarında çevre sorunlarına ve etik boyutuna yaklaşımını anlamak açısından da önemli bir veri kaynağıdır. Bu çalışma, 1999-2024 yılları arasında YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yayımlanmış çevre etiği konulu 41 yüksek lisans ve 21 doktora olmak üzere toplamda 62 lisansüstü tezi inceleyerek bilimsel çalışmalarda çevre etiğine bakış açısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada betimsel analiz, içerik çözümlemesi ve istatistiksel yöntemler birlikte kullanılmış; tezler yıllara, üniversitelere, enstitülere, konu alanlarına, araştırma yöntemlerine, veri toplama araçlarına ve kuramsal çerçevelerine göre değerlendirilmiştir. Bulgular, özellikle 2013 yılından itibaren tez sayısında belirgin bir artış olduğunu ortaya koymuştur. Tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde olması, doktora çalışmalarının ise sınırlı kalması dikkat çekmektedir. Üniversiteler bazında Ankara Üniversitesi öne çıkarken, enstitü düzeyinde Sosyal Bilimler ve Eğitim Bilimleri Enstitülerinin ağırlık kazandığı görülmüştür. Konu alanı dağılımında Eğitim ve Kamu Yönetimi çalışmalarının yoğunluğu dikkat çekerken, felsefe tezleri kuramsal katkılarıyla önem kazanmıştır. Yöntem açısından nitel çalışmaların ağırlıkta olduğu, nicel yöntemlerin kayda değer bir orana sahip bulunduğu, karma yöntemlerin ise sınırlı düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. Veri toplama araçları açısından ölçek ve anketlerin öne çıktığı, derinlemesine mülakat ve odak grup gibi tekniklerin ise sınırlı kaldığı belirlenmiştir. İncelenen lisansüstü tezler, coğrafya ve coğrafya eğitimi açısından değerlendirildiğinde çevre etiği yalnızca felsefi ya da politik bir tartışma değil, aynı zamanda mekân-insan etkileşimini anlamaya yönelik araştırmalarda etik sorumlulukların belirleyici olduğu bir boyutu temsil etmektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de çevre etiği konulu tezlerin sayısında 2013 yılından itibaren dikkat çekici bir artış yaşandığı; ancak kullanılan yöntem çeşitliliğin artırılması, fen bilimleriyle entegrasyonun güçlendirilmesi, uluslararası literatürle bağların kuvvetlendirilmesi ve doktora düzeyindeki çalışmaların desteklenmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır.
Referanslar
Ağbuğa, F. (2016). Çevre sorunlarına etik bir yaklaşım: Felsefi bir sorgulama. [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. (419206), Sosyal Bilimler Enstitüsü, Pamukkale Üniversitesi.
Baki, A., & Gökçek, T. (2012). Karma yöntem araştırmalarına genel bir bakış. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(42), 1-21
Birden, B. (2016). Çevre etiğinde bireyin ahlaki sorumluluğuna kısa bir bakış. Türkiye Biyoetik Dergisi, 3(1), 4-14.
Callicott, J. B., & Frodeman, R. (Eds.). (2009). Encyclopedia of environmental ethics and philosophy (Vols. 1-2). Macmillan Reference USA.
Carson, R. (1962). Silent spring. Crest Book.
Creswell, J. D. (2002). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (2nd ed.). Sage Publications.
Çifçi, T. (2017). Türkiye’de Coğrafya Eğitimi Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin (2006-2017) Eğilimleri. Journal of History Culture and Art Research, 6(4), 864-887. doi:http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i4.1060
Çimen, O. (2019). İnsan merkezli çevre etiği yaklaşımı. S.G. Yalmancı ve S. Aydın (Ed.), Çevre etiği: temel ilkeleri ve eğitimi içinde (s. 57-77). Nobel Akademik Yayıncılık.
Dağ, Ömer F., Şahin, S., & Bayar, R. (2025). Türkiye’de Coğrafya Alanında Arazi Kullanımı Üzerine Yapılan Doktora Tezlerinin İncelenmesi (1992-2024). International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(119), 1052-1068. https://doi.org/10.5281/zenodo.15567472
Denney, A. S., & Tewksbury, R. (2013). How to write a literature review. Journal of Criminal Justice Education, 24 (2), 218-234.
Des Jardins, J. R. (2006). Çevre etiği, (Çev. Ruşen Keleş). İmge Kitabevi.
Ertan, B. (2004). 2000’li Yıllarda Çevre Etiği Yaklaşımları ve Türkiye. Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(1), 93-108.
Fırat, S. (2003). Çevre etiği üzerine yeniden düşünmek. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 58(03). https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001650
Gül, F. (2013). İnsan-doğa ilişkisi bağlamında çevre sorunları ve felsefe. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 17-21.
Gülersoy, A. E. & Dursun, E. (2023). Çevre etiği yaklaşımları ve akımları. iksad Yayınevi. https://doi.org/10.5281/zenodo.8244775
İlhan, D. (2013). Türkiye'de benimsenen çevre etiği yaklaşımları: Gönüllü çevre kuruluşları örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. (332485), Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gazi Üniversitesi.
Karaca, C. (2008). Çevre, insan ve etik çerçevesinde çevre sorunlarına ve çözümlerine yönelik yaklaşımlar. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 12 (1), 19-33.
Karaduman, A., Savaş, B., Akar, D., Akyıl, E., & Belet Boyacı, Ş. D. (2024). Sınıf eğitiminde güncel eğilimler: 2020–2024 yılları arasında yapılan lisansüstü tezlerin analizi. Uluslararası Eğitim Kongresi, Diyarbakır, Türkiye. Eylül 2024. https://www.researchgate.net/publication/385000864_ Sinif_Egitiminde_Guncel_Egilimler_2020-2024_Yillari_Arasinda_Yapilan_Lisansustu_Tezlerin_ Analizi
Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayınevi.
Kayaardı, F. & Bozyiğit, R. (2023). Türkiye’de Coğrafya Eğitimi Alanında Nitel Yöntemle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Analizi (2017-2023). Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 403-425. https://doi.org/10.51119/ereegf.2023.62
Kayaer, M. (2013). Çevre ve etik yaklaşımlar. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1 (2), 63-76.
Keleş, R. ve Hamamcı, C. (1998). Çevrebilim (3. bs.). İmge Kitabevi.
Kılıç, S. (2008). Çevre etiği: ortaya çıkışı, gelişimi ve sonuçları. Orion Kitabevi.
Leopold, A. (1949). A sand county Almanac. Oxford Universty Press.
Meadows, D., Randers, D. & Meadows, D. (2005). The limits to growth. Universe Books.
Naess, A. (1973). The shallow and the deep, long‐range ecology movement. Inquiry, 16(1-4), 95-100.
Norton, B. G. (1991). Toward unity among environmentalists. Oxford University Press.
Omay, N, M. (2019). Çevre etiği ve asıl değer. B. Gonencgil, T. A. Ertek, I. Akova ve E. Elbasi (Ed.), 1st Istanbul International Geography Congress Proceedings Book (s. 856-863) içinde. İstanbul, Türkiye: Istanbul University Press. https://doi.org/10.26650/PB/PS12.2019.002.081
Öztop, F., & Özerbaş, M. A. (2019). Dijital teknoloji destekli sınıf eğitimi çalışmalarındaki eğilimler: Lisansüstü tezler üzerine bir içerik analizi. 2. Uluslararası Temel Eğitim Kongresi, Muğla, Türkiye, 23-27 Ekim 2019.
Öztürk, F. (2018). Joseph Jardins’in çevre etiği: çevre felsefesine giriş adlı eserinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 234-242.
Sezer, A. & Deniz, M. (2021). Coğrafya Öğretmenleri ile Çalışılan Lisansüstü Tezlere İlişkin Betimsel Analiz. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 5(1), 19-3.
Snyder, H. (2019). Literature review a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333-339. http://creativecommons.org/licenses/BY-NC-ND/4.0/
Sönmez, D. (2017). Eğitim ve öğretim alanındaki çevre etiği tez çalışmalarının incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 55-66.
Stone, C. D. (1972). Should Trees Have Standing-Toward Legal Rights for Natural Objects. Southern California Law Review, 45(2), 450-501.
Taylor, P. W. (2011). Respect for nature: A theory of environmental ethics. Princeton University Press.
White, L. (1967). The historical roots of our ecologic crisis. Science, 155(3767), 1203-1207.
Yazıcıoğlu, A. & Genç, G. (2021). Analysis of postgraduate theses in the field of classroom teaching. Manisa Celal Bayar University Journal of the Faculty of Education, 9(2), 1-14. https://doi.org/10.52826/mcbuefd.927793.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (7. Baskı). Seçkin Yayınevi.
Yıldız, A. (2022). Bir araştırma metodolojisi olarak sistematik literatür taramasına genel bakış. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 367-386.
Yıldız, M. (2016). Doğa koruma ve ormancılıkta kamudaki karar vericilerin çevre etiği algısının uygulama etik açısından değerlendirilmesi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], (437260), Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara Üniversitesi.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
