Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının İnternet Bağımlılığı, Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet ve Bilişim Teknolojileri Öz Yeterlilik Algısı Bakımından İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18124323Anahtar Kelimeler:
İnternet bağımlığı, Siber zorbalık, Siber mağduriyet, Bilişim teknolojileri.Özet
İlişkisel tarama modeli kullanıldığı bu çalışma Fen bilgisi öğretmen adaylarının internet bağımlılığı, siber zorbalık, siber mağduriyet ve bilişim teknolojileri öz yeterliliği algısı bakımından incelenmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya Ege Bölgesi’indeki bir devlet üniversitesinde, 2024-2025 eğitim-öğretim yılı güz döneminde öğrenim gören fen bilgisi öğretmen adayları katılmış olup, veri toplama araçları olarak internet bağımlılık ölçeği, siber zorbalık ölçeği, siber mağduriyet ölçeği ve bilişim teknolojileri öz yeterlilik algısı ölçeği kullanılmıştır. Bu ölçeklerin güvenirlik, normallik analizlerinden sonra betimsel, ANOVA, post hoc LSD, Kruskal Wallis H, Mann-Whitney U, Bağımsız t-testi ve Pearson Korelasyon analizleri yapılmıştır. Sonuçlara göre; öğrenciler için sınıf düzeyi bakımından bilişim teknolojileri öz yeterlilik algısı ortalama puanlarda sınıflar arası anlamlı düzeyde bir fark bulunmamışken, internet bağımlılığı, siber zorbalık ve siber mağduriyet ortalama puanlarda sınıflar arası anlamlı düzeyde bir fark bulunmuştur. Cinsiyet durumuna göre erkek öğrencilerin bilişim teknolojileri öz yeterlilik algısı, siber zorbalık ve siber mağduriyetleri kız öğrencilerden yüksek çıkmıştır. Pearson korelasyon testine göre öğrencilerin bilişim teknolojileri öz yeterlilik algıları ve internet bağımlılığı arasında, internet bağımlılığı ve siber mağduriyet arasında herhangi bir ilişki bulunamamış fakat internet bağımlılığı ile siber zorbalık arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde zayıf korelasyon bulunmuştur. Öğretmen adaylarının öğretmenliğe başlamadan önce lisans eğitimleri sırasında teknolojik araç-gereçlerin ve internet kullanımlarını geliştirecek eğitimler alması veya faaliyetlere katılması gerçekleştirilebilir. Bilişim teknolojilerinin ve internetin amaca uygun ve güvenli kullanım ile ilgili bireyler bilinçlendirilmelidir.
Referanslar
Akkurt Nurtan K. (2019). 9. sınıf öğrencilerinde internet bağımlılığı, siber zorbalık, siber mağduriyet ve anne - baba tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi. Nevşehir
Altundağ, Y. (2016). Lise öğrencilerinde sanal zorbalık ve problemli internet kullanımı ilişkisi. Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying, 3(1), 27-43.
Arıcak, O. T., Kınay, H. ve Tanrıkulu, T. (2012). Siber zorbalık ölçeği’nin ilk psikometrik bulguları. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 101-114.
Arıcak, O. T., Tanrıkulu, T. ve Kınay, H. (2012). Siber mağduriyet ölçeği’nin ilk psikometrik bulguları. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11, 1-6.
Arısoy, Ö. (2009). İnternet bağımlılığı ve tedavisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 1, 55-67.
Arslan, A. (2020). Ortaöğretim öğrencilerinin dijital bağımlılık düzeyleri ve şiddet eğilimlerinin belirlenmesi. Journal of Computer and Education Research, 8(15), 86-113. Doi:10.18009/jcer.652390.
Ayas, T. ve Horzum, M. B. (2013). İlköğretim öğrencilerinin internet bağımlılığı ve aile internet tutumu. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(39), 46-57.
Bandura, A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of Human Behavior, 4, 71-81.
Balali, F., Ahmadi Tabatabaei, S. V. & Hassani, A. H. (2018). Effect of information and communication technology on self-efficacy and academic achievement of students. Health Education and Health Promotion, 6(3), 97-102.
Burmabıyık, Ö. (2014). Öğretmenlerin teknolojik pedagojik içerik bilgilerine yönelik öz-yeterlilik algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. (Yalova ili örneği). [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Sakarya.
Burnukara, P. ve Uçanok, Z. (2010). Ergenlerin bilgi ve iletişim teknolojileri kullanım olanakları ile sanal ortamda meydana gelen zorbalığa ilişkin betimsel bir inceleme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(2), 47-62.
Büyüköztürk, Ş. (2024). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı, istatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (31. Baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
Cengiz, S. (2020). Üniversite öğrencilerinde internet bağımlılığı ile düzenli spor etkinliği arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul.
Deniz, L. ve Çalışgan, H. (2015). İlköğretim öğrencilerinde internet bağımlılığı ve siber zorbalık. Route Educational and Social Scinece Journal, 2(4), 399-422.
Dinç, E. S. (2020). Sosyal medya ortamlarında siber zorbalık: Lise öğrencilerinin siber zorbalık deneyimlerinin incelenmesi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 4(1), 24-39.
Doğan, A. (2013). İnternet bağımlılığı yaygınlığı. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü. İzmir.
Efe, Y. S., Erdem, E. ve Vural, B. (2021). Lise öğrencilerinde siber zorbalık ve internet bağımlılığı. Bağımlılık Dergisi, 22(4), 465-473.
Eker, A. (2022). Lise öğrencilerinde siber zorbalık ve internet bağımlılığı. Tezsiz Yüksek Lisans Projesi, Pamukkale Üniversitesi.
Ekici, E., Ekici Taşkın, F. ve Kara, İ. (2012). Öğretmenlere yönelik bilişim teknolojileri öz-yeterlik algısı ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(1), 53-65.
Ekici, C. ve Coruk, A. (2019). Öğretmenlerin teknolojik pedagojik alan bilgisi (tpab) ile sınıf yönetimi becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13(30), 1-24. Doi: 10.29329/mjer.2019.218.1.
Ektiricioğlu, C., Arslantaş, H. ve Yüksel, R. (2020). Ergenlerde çağın hastalığı: Teknoloji bağımlılığı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 29(1), 51-64.
Erdoğan, S. (2023). Ortaokul öğrencilerinde internet bağımlılığı, siber zorbalık, siber mağduriyet ve anne baba tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul.
Erdur-Baker, Ö. (2013). Görünümleri ve ilgili değişkenleriyle siber zorba ve siber kurbanlar. Türkiye Çocuk ve Medya Kongresi Bildiriler Kitabı, Çocuk Vakfı Yayınları, İstanbul, 1, 277-295,
Eryılmaz, S., Sarıçayır, D. ve Yıldız, G. (2020). Öğrencilerin bilişim teknolojileri öz yeterlik algısı ile internet bağımlılığının incelenmesi. JRES, 7(2), 609-638.
Fadyushin, S., Vereshchagina, E., Tsyganova, G., Tikhonovsky, G., Khvatova, A. & Moiseenko, R. (2018). Internet addiction in the aspect of ınformation technology. Mathews Journal of Psychiatry & Mental Health, 3(1), 1-5.
Gencer, H. (2017). Ortaokul öğrencilerinde internet bağımlılığı ve siber zorbalık davranışları ile ilişkili değişkenlerin incelenmesi. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Sivas.
Günüç, S. (2009). İnternet bağımlılık ölçeğinin geliştirilmesi ve bazı demografik değişkenler ile internet bağımlılığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Griffiths, M. D. (1996). Internet addiction: An issue for clinical psychology? Clinical Psychology Forum, 97, 32-36.
Kacar, C. (2023). Sosyal medya kullanan bireylerin siber zorbalık deneyimlerinin incelenmesi. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. Haliç Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul.
Karaca, M., Mutlu. M. ve Gencer, G. (2021). Siber mağduriyet: Kavramsal bir çalışma. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (1), 178-191.
Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.
Kaya, F. (2009). Lise öğrencilerinde saldırgan davranışların ortaya çıkışına katkıda bulunan faktörlerin araştırılması. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Khan, F., Limbana, T., Zahid, T., Eskander, N. & Jahan, N. (2020). Traits, trends and trajectory of tween and teen cyberbullies. Cureus, 12(8), Article e9738. https://doi.org/10.7759/cureus.9738.
Nugroho, S., Fadhlia, N. T., Rahmat, W., Napitupulu, L. & Arief, Y. (2024). Model of cyber victimization: Study on college student in Indonesia. The Open Psychol Journal, 17, 1-16.
Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Oxford: Blackwell Publishers. (PDF) Bullying at School: Knowledge Base and an Effective Intervention Program (researchgate.net)
Öztürk Çopur, E., Yavaş Çelik, M., Aslan, S. S. ve Can, Z. (2022). Hemşirelik öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı ve siber zorbalık arasındaki ilişkinin belirlenmesi: Tanımlayıcı araştırma. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 14(3),746-754.
Polat, K. (2023). Ortaokul öğrencilerinin bilişim teknolojileri öz-yeterlik algılarının belirlenmesi. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 6(1), 142-156. Doi:10.48174/buaad.1286998
Samaha, M., Hawi, N. S. (2016). Relationships among smartphone addiction, stress, academic performance, and satisfaction with life. Computers in Human Behavior, 57, 321-325.
Slonje, R. & Smith, P.K. (2008). Cyberbullying: Another main type of bullying? Scandinavian Journal of Psychology, 49(2), 147-154.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (1996). Using Multivariate Statistics (5th ed.). New York: Harper Collins.
Taherdoost, H. (2022). Internet addiction; Symptoms, ımpacts and treatments .Open Access Journal of Addiction and Psychology, 5(2), 1-3.
Tanrıkulu, T. (2013). Siber zorbalıkla ilgili değişkenlerin incelenmesi ve gerçeklik terapisi yönelimli bir müdahale programının siber zorbaca davranışlar üzerindeki etkisi. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Sakarya Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
Tanrıverdi, S. (2012). Ortaöğretim öğrencilerinde internet bağımlılığı ile algılanan sosyal destek arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Van.
Taş, İ., Eker, H. ve Anlı, G. (2014). Orta öğretim öğrencilerinin internet ve oyun bağımlılık düzeylerinin incelenmesi. Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying, 1(2), 37-57.
Türkyılmaz, O. (2022). Sınıf öğretmenlerinin bilgisayar ve internet kullanımı öz yeterlilik düzeyleri üzerine bir araştırma: Mersin ili örneği. Route Educational & Social Science Journal, 9(5), 346-359.
Üneri, Ö. Ş. ve Tanıdır, C. (2011). Bir grup lise öğrencisinde internet bağımlılığı değerlendirmesi: Kesitsel bir çalışma. Düşünen Adam Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 24(4), 265-272.
Walrave, M. & Heirman, W. (2011).Cyberbullying: Predicting victimisation and perpetration. Children & Society, 25, 59–72. Doi:10.1111/j.1099-0860.2009.00260.x
Yakut, S. (2012). Lise öğrencilerinde şiddet eğilimi düzeyinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3(1), 143-189
Yılmaz, E., Şahin, Y. L., Haseski, H. İ. ve Erol, O. (2014). Lise öğrencilerinin internet bağımlılık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi: Balıkesir ili örneği. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(1), 133-144.
Young, K. S. (1996). Internet addiction: The emergence of a new clinical disorder. Published in Cyber Psychology and Behavior, 1(3), 237-244. https://netaddiction.com/articles/newdisorder.pdf
Yurdakoş, K. ve Biçer, E. B. (2019). İnternet bağımlılık düzeyinin akademik ertelemeye etkisi: Sağlık yönetimi öğrencileri üzerine bir araştırma. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 243-278.
Zhu, C., Huang, S., Evans, R. & Zhang, W. (2021). Cyberbullying among adolescents and children: A comprehensive review of the global situation, risk factors, and preventive measures. Frontiers in Public Health, 9(634909), 1-12. Doi: 10.3389/fpubh.2021. 634909.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
