Yaratıcı Düşünme Eğiliminin, Üstbilişsel Farkındalık ile İşlemsel Tahmine Yönelik Tutum Arasındaki İlişkideki Aracı Rolü

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18158562

Anahtar Kelimeler:

Üstbilişsel farkındalık, işlemsel tahmin, yaratıcı düşünme, matematik eğitimi

Özet

Bu çalışmanın amacı üstbilişsel farkındalık, işlemsel tahmine yönelik tutum ve yaratıcı düşünme eğilimi arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Aynı zamanda yaratıcı düşünme eğiliminin üstbilişsel farkındalık ile işlemsel tahmine yönelik tutum arasındaki ilişkiye etkisinin araştırılması hedeflenmiştir. Çalışmanın örneklemini 2024-2025 akademik yılı bahar döneminde Kocaeli Üniversitesi eğitim fakültesinde öğrenim gören 222 ilköğretim matematik öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Veriler, Üstbilişsel Farkındalık Ölçeği, İşlemsel Tahmine Yönelik Tutum Ölçeği ve Yaratıcı Düşünme Eğilimi Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veri analizi, SPSS 28.0 paket programında PROCESS makrosu kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, üstbilişsel farkındalığın, işlemsel tahmine yönelik tutumu pozitif yönde etkilediğini ve bu ilişkide yaratıcı düşünme eğiliminin kısmi aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Başka bir deyişle, üstbilişsel farkındalığı yüksek olan bireylerin yaratıcı düşünme eğilimi aracılığıyla işlemsel tahmine yönelik daha olumlu tutumlara sahip oldukları sonucuna varılmıştır. Bu bulgular, öğretim süreçlerinde öğretmen adaylarının özgün fikirler üretmesine olanak tanıyan yaratıcı düşünme eğilimlerini güçlendirici öğrenme ortamları oluşturulmalıdır

Referanslar

Akpur, U. (2025). Metacognitive awareness and creativity: The mediating role of critical thinking. Journal of Creativity, 100096.

Akpunar, B. (2011). Biliş ve üstbiliş kavramlarının zihin felsefesi açısından analizi. Turkish Studies, 6(4), 353–365. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.2241

Aslan, E. (2011). İlköğretim beşinci sınıf matematik dersi öğretim programında yer alan tahmin becerisi ve bu becerinin kazandırılması sırasında karşılaşılan durumların öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Aytekin, C., & Toluk-Uçar, Z. (2014). Ortaokul öğrencilerinin kesirlerde tahmin becerilerinin incelenmesi. İlköğretim Online, 13(2), 546–563.

Bağatarhan, T., & Aydoğan, R. (2023). Üstbilişsel stratejilere dayalı bilimsel okuryazarlık programının lise öğrencilerinin üstbilişsel farkındalıklarına etkisi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12, 1289–1302.

Bağdat, A., & Yıldız, B. (2023). Türkiye’de 2012–2022 yılları arasında matematik eğitiminde tahmin konusunda yapılmış çalışmaların incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(2), 341–360.

Boz, B. (2009). An investigation of seventh grade students’ computational estimation strategies and factors associated with them [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.

Bulut, S., Yavuz, F. D., & Boz-Yaman, B. (2017). Tahmin becerilerinin 1948’den 2015’e 1–5. sınıflar matematik dersi öğretim programlarındaki yeri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 19–39.

Byrne, C. L., Klabzuba, A. S., & Mumford, M. D. (2010). The effects of forecasting on creative problem-solving: An experimental study. Creativity Research Journal, 22(2), 119– 138.

Cemiloğlu, M., & Ogur, E. (2016). Okuma öğretiminde biliş ve üstbiliş stratejileri.

Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1(1), 46–53.

Çelik, A., & Aydoğdu, B. (2023). Yaratıcı düşünme odaklı öğretim uygulamalarının öğrenci başarısına etkisi. Eğitimde Kuram ve Uygulama Dergisi, 19(1), 101–120.

Çınar, F., & Biber, A. Ç. (2024). Öğrencilerin ölçümsel tahmin becerileri. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 35–51.

Çilingir, D., & Türnüklü, E. B. (2009). İlköğretim 6–8. sınıf öğrencilerinin matematiksel tahmin becerileri ve tahmin stratejileri. İlköğretim Online, 8(3), 637–650.

Demirel, Ö. (2005). Eğitimde yeni yönelimler. Pegem Yayıncılık.

Desoete, A., Roeyers, H., & Buysee, A. (2001). Metacognition and mathematical problem solving in grade 3. Journal of Learning Disabilities, 34, 435–449.

Desoete, A., & Roeyers, H. (2002). Off-line metacognition – A domain-specific retardation in young children with learning disabilities. Learning Disability Quarterly, 25, 123–139.

Duru, A., & Çakır, N. (2021). İşlemsel Tahmin Tutum Ölçeği’nin (İTTÖ) Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 96–109.

Ev Çimen, E., & Bilgiç, E. (2022). Ortaokul matematik ders kitaplarının tahmin becerisi bakımından incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(19), 475– 500.

Fırat Durdukoca, Ş., & Arıbaş, S. (2019). Öğretmen adaylarına yönelik “Üstbilişsel Farkındalık Ölçeği”nin geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(72), 1541–1557.

Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911. https://doi.org/10.1037/0003-066X.34.10.906

George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference

(10th ed.). Pearson.

Güleryüz, F., & Aydın, M. (2020). Öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme becerileri ile eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişki. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 25–40.

Hanson, S. A., & Hogan, P. T. (2000). Computational estimation skill of college students.

Journal for Research in Mathematics Education, 31(4), 483–499.

Heinrich, E. J. (1998). Characteristics and skills exhibited by middle school students in performing the tasks of computational estimation [Yayımlanmamış doktora tezi]. Fordham University.

Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach. Guilford Publications.

İlhan, A., & Aslaner, R. (2019). 2005’ten 2018’e ortaokul matematik dersi öğretim programlarının değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46, 394–415.

Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı). Nobel Yayıncılık.

Knight, J. K., Weaver, D. C., Peffer, M. E., & Hazlett, Z. S. (2022). Relationships between prediction accuracy, metacognitive reflection, and performance in introductory genetics students. CBE—Life Sciences Education, 21(3), ar45.

Korucuk, M. (2019). Öğrenme ve biliş bağıntısı. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 6(33), 417–426.

Kurtuluş, M. A. (2025). Yaratıcı problem çözmede üstbiliş ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Yaşadıkça Eğitim / Journal of Education for Life, 39(2), 375–388.

Lucangeli, D., & Cornoldi, C. (1997). Mathematics and metacognition: What is the nature of relationship? Mathematical Cognition, 3, 121–139.

Micklo, S. J. (1999). Estimation: It’s more than a guess. Childhood Education, 75(3), 142–145.

Munakata, M. (2002). Relationships among estimation ability, attitude toward estimation, category width and gender in students of grades 5–11 [Yayımlanmamış doktora tezi]. Columbia University.

National Council of Teachers of Mathematics (NCTM). (2000). Principles and standards for school mathematics. NCTM Publications.

Öz, E. (2024). Üst düzey düşünme becerileri ile ilgili araştırmaların bibliyometrik analizi: Türkiye perspektifi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi (ENAD), 12(3), 845–872.

Özsoy, G. (2008). Üstbiliş. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(4), 713–740.

Schraw, G., & Moshman, D. (1995). Metacognitive theories. Educational Psychology Review, 7(4), 351–371.

Serin, M. K., & Korkmaz, İ. (2018). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin problemi anlama ve tahmin süreçlerinde ortaya koydukları bilişsel–üstbilişsel davranışların incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 131–173.

Sowder, J. T. (1992). Estimation and number sense. In D. A. Grouws (Ed.), Handbook of research on mathematics teaching and learning (pp. 371–389). Macmillan Publishing Company.

Şahinkaya, T., Öztürk, M., & Albayrak, M. (2022). Üstbilişsel IMPROVE tekniğinin oran- orantının öğretimi ve orantısal akıl yürütme becerisinin geliştirilmesi üzerine etkisi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 5(2), 495–516.

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.

Tekin, M. (2008). Ortaöğretimde öğrenim gören öğrencilerden spor yapan ve yapmayanlar arasındaki yaratıcılık ve çoklu zekâ alanlarının araştırılması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.

Tekinkır, D. (2008). İlköğretim 6–8. sınıf öğrencilerinin matematik alanındaki tahmin stratejilerini belirleme ve tahmin becerisi ile matematik başarısı arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Toksun, S. E., & Toprak, F. (2019). Türkçe öğretmenlerinin okuma stratejileri bilişsel ve üstbilişsel farkındalık düzeyleri. TEK Dergisi, 24, xx–xx.

Trafton, P. (1996). Teaching through a problem-centered approach: Exxon Grade 1 Mathematics Project. University of Northern Iowa.

Türk Dil Kurumu [TDK]. (2025). Güncel Türkçe sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları.

Ülger, K. (2012). Öğrencilerin problem çözme becerileri ile yaratıcı düşünce becerileri arasındaki ilişki. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 50–62.

Ünsever, Ö., & Kutluca, A. Y. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin düşünme becerileri eğitimine ilişkin görüşlerinin öğretmeye yönelik üstbilişsel farkındalık düzeyleri açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 609–627.

Valtulina, J., & Gallese, V. (2019). The predictive creative mind: A first look at spontaneous predictions and evaluations during idea generation. Frontiers in Psychology, 10, Article 2465.

Yanık, Z. Y., & Afat, N. (2022). Metacognitive awareness as a predictor of social emotional learning skills in gifted and talented students. Gifted and Talented International, 37(2), 109–118.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık

İndir

Yayınlanmış

31.12.2025

Nasıl Atıf Yapılır

Güven, B., Akgüneş, R., Yazıcı, C., & Demir, B. (2025). Yaratıcı Düşünme Eğiliminin, Üstbilişsel Farkındalık ile İşlemsel Tahmine Yönelik Tutum Arasındaki İlişkideki Aracı Rolü. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(126), 2966–2973. https://doi.org/10.5281/zenodo.18158562

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri

1 2 > >> 

Benzer Makaleler

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 > >> 

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.