Çelebi Operasındaki Bariton Rolü Hasan Çavuş Üzerine Bir İnceleme ve Performans Önerileri
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18158525Anahtar Kelimeler:
Cemal Reşit Rey, Çelebi, Hasan Çavuş, Bariton, OperaÖzet
Bu çalışmada Cemal Reşit Rey’in; 1973–1975 yılları arasında 4 perde olarak bestelediği ve orkestrasyonunu yaptığı tek operası olan Çelebi operasındaki Hasan Çavuş karakterinin dramatik ve müzikal açıdan incelenmesini amaçlanmaktadır. Eser, Cemal Reşit Rey’in ağabeyi Ekrem Reşit Rey tarafından kaleme alınan librettosu ile dönemin toplumsal ve tarihsel dinamiklerini yansıtır. Eserin bir diğer önemli özelliği de Rey’in diğer operaları sadece Fransızca librettoya sahipken hem Türkçe hem Fransızca yazılan tek Rey operası olmasıdır. Uzun yıllar sahnelenmeyi bekleyen eserin prömiyeri, bestelendikten tam 50 yıl sonra 19 Nisan 2025 tarihinde Ankara Devlet Opera ve Balesi tarafından Ankara’da gerçekleştirilmiştir (Kalyoncuoğlu, 2025).
Bu makalede Çelebi operasındaki Hasan Çavuş rolünün müzikal yapısı ve dramatik işlevi analiz edilmiştir. Karakterin sosyal konumu ve hikâye örgüsündeki işlevi; müzikal öğeler ve vokal unsurlarıyla birlikte incelenerek bariton sesin genel özellikleri itibariyle mercek altına alınmıştır. Bu performansı göstermiş baritonların söylemiş olduğu diğer roller de bilgi vermesi açısından eklenmiştir. İnceleme dahilinde rolün hangi tür sesler tarafından ve nasıl seslendirilmesi gerektiği; eserin partisyonu üzerindeki ifadeler temel alınarak bu rolü seslendirecek baritonlara rehberlik etmesi amacıyla öne çıkarılmıştır.
Referanslar
Ankara Devlet Opera ve Balesi. (2025). Çelebi operası [Program kitapçığı].
Çevik, M. (2014). Rus Beşleri’nin Türkiye’deki izdüşümü: Türk Beşleri ve halk kültüründen esinlenmeleri. İçinde Doğu ile Batı Arasında Zarif Bir Köprü: Türk ve Rus Edebiyatları Sempozyumu (ss. 253–265). KİBATEK Yayınları.
Devlet Opera ve Balesi. (2025, Nisan). Çelebi (Ankara Devlet Opera ve Balesi). https://www.operabale.gov.tr/eser/celebi-3076
Güleç, E. S., & Güleç, İ. Ş. (2017). Operalarımız (1917–2017). Yalın Yayıncılık.
Güleç, E. S., & Güleç, İ. Ş. (2020). Ekrem Reşid Rey ve Cemal Reşid Rey operaları. Bilig, 93, 79–95.
Kahramankaptan, Ş. (2025, Nisan 21). Çelebi prömiyeri: Ne umduk ne bulduk? Sanattan Yansımalar. https://www.sanattanyansimalar.com/yazarlar/sefik-kahramankaptan/celebi-promiyeri-ne-umduk-ne-bulduk/3561/
Kalyoncuoğlu, Y. (2024, Nisan 18). 90 yıl önce Anadolu’da gezilerek kaydedilen “6 bin türkü” tek bir arşivde buluştu. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/90-yil-once-anadoluda-gezilerek-kaydedilen-6-bin-turku-tek-bir-arsivde-bulustu/3407169
Kalyoncuoğlu, Y. (2025, Nisan 12). Çelebi operasının dünya prömiyeri için hummalı çalışma. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/celebi-operasinin-dunya-promiyeri-icin-hummali-calisma/3534816
Kalyoncuoğlu, Y. (2025, Nisan 19). Cemal Reşit Rey’in “Çelebi Operası” bestelenişinin 50. yılında dünya prömiyeri yaptı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/cemal-resit-reyin-celebi-operasi-bestelenisinin-50-yilinda-dunya-promiyeri-yapti/3543327
Karlıbel, A., & Aşkın, C. (2008). Cemal Reşit Rey’in Çelebi operasının günışığına çıkarılışı ve restorasyonu: Bir kritik inceleme. İTÜDERGİSİ/b, 5(2), 74–85.
Miller, R. (2008). Securing baritone, bass-baritone, and bass voices. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780195322651.003.0001
Özcan, N. (2003). Küçük Müezzin Mehmet Efendi. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (Cilt 28). Türkiye Diyanet Vakfı.
Saydam, A. (1989). Dünyaca ünlü müzisyenler de çocuktu. Arkadaş Yayınları.
Washington Concert Opera. (2025). Frequently asked questions: What is concert opera? Washington Concert Opera. https://concertopera.org/faq
Yener, F. (1992). 100 opera (2. Baskı). Bateş Yayınları.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (13. baskı). Seçkin Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
