Yükseköğretim Öğrencilerinde Akademik Motivasyon Kaynakları: Bir Yapısal Eşitlik Modellemesi Çalışması
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18124674Anahtar Kelimeler:
Akademik Motivasyon, Motivasyonsuzluk, Öz-Belirleme Kuramı, AMS, Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM), SmartPLSÖzet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye’deki yükseköğretim öğrencilerinin akademik motivasyon türlerinin motivasyonsuzluk düzeyleri üzerindeki etkilerini incelemek ve içsel–dışsal motivasyon arasındaki yapısal ilişkileri ortaya koymaktır. Çalışmada, öz-belirleme kuramı (Self-Determination Theory, SDT) temel alınarak geliştirilen ve yedi alt boyuttan oluşan Akademik Motivasyon Ölçeği (Academic Motivation Scale – AMS) kullanılmıştır. Veriler, Türkiye’deki önlisans ve lisans programlarında öğrenim gören 315 öğrenciden çevrimiçi anket yoluyla elde edilmiştir. Analizler, Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) yaklaşımıyla ve SmartPLS yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
Araştırma modeli kapsamında içsel motivasyonun üç alt boyutu (Bilme, Başarma, Uyarım) ile dışsal motivasyonun üç alt boyutunun (tanınma/değerleme, kendini ispat, dışsal düzenleme) motivasyonsuzluk üzerindeki etkileri test edilmiştir. Ayrıca içsel motivasyon ile dışsal motivasyon arasındaki ilişkiler de yapısal düzeyde incelenmiştir. Bulgular, içsel motivasyonun tüm alt boyutlarının motivasyonsuzluğu anlamlı düzeyde azalttığını, dışsal motivasyon boyutlarının ise motivasyonsuzluk üzerinde farklı ağırlıklarda etkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte, içsel motivasyonun dışsal motivasyon üzerinde pozitif yönlü bir etki oluşturduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar, öğrencilerin akademik süreçlerde daha sürdürülebilir ve nitelikli motivasyon geliştirebilmeleri için içsel motivasyon kaynaklarının güçlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır.
Referanslar
Becker, J.-M., Klein, K., & Wetzels, M. (2012). Hierarchical latent variable models in PLS-SEM: Guidelines for using reflective-formative type models. Long Range Planning, 45(5–6), 359–394. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2012.10.001
Cerasoli, C. P., Nicklin, J. M., & Ford, M. T. (2014). Intrinsic motivation and extrinsic incentives jointly predict performance: A 40-year meta-analysis. Psychological Bulletin, 140(4), 980–1008.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Corpus, J. H., McClintic-Gilbert, M. S., & Hayenga, A. O. (2009). Within-year changes in children’s intrinsic and extrinsic motivational orientations: Contextual predictors and academic outcomes. Contemporary Educational Psychology, 34(2), 154–166.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. New York: Plenum.
Dijkstra, T. K., & Henseler, J. (2015). Consistent partial least squares path modeling. MIS Quarterly, 39(2), 297–316. https://doi.org/10.25300/MISQ/2015/39.2.02
Fairchild, A. J., Horst, S. J., Finney, S. J., & Barron, K. E. (2005). Evaluating existing and new validity evidence for the Academic Motivation Scale. Contemporary Educational Psychology, 30(3), 331–358.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research, 18(1), 39-50.
Gillet, N., Vallerand, R. J., & Lafrenière, M. A. K. (2012). Intrinsic and extrinsic school motivation as a function of age: The mediating role of autonomy support. Social Psychology of Education, 15(1), 77-95.
Guay, F., Ratelle, C. F., & Chanal, J. (2008). Optimal learning in optimal contexts: The role of self-determination in education. Canadian Psychology, 49(3), 233–240.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2022). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (3rd ed.). Sage.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
Legault, L., Green-Demers, I., & Pelletier, L. (2006). Why do high school students lack motivation in the classroom? Toward an understanding of academic amotivation and the role of social support. Journal of educational psychology, 98(3), 567.
Ringle, C. M., Wende, S., & Becker, J. M. (2022). SmartPLS 4. SmartPLS GmbH. https://www.smartpls.com/
Ryan, R. M., & Brown, K. W. (2005). Legislating competence: High-stakes testing policies and their relations with psychological theories of motivation and learning. In A. Elliot & C. Dweck (Eds.), Handbook of competence and motivation (pp. 354–372). Guilford Press.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
Sarstedt, M., Ringle, C. M., & Hair, J. F. (2017). Treating unobserved heterogeneity in PLS-SEM: A multi-method approach. MIS Quarterly, 43(3), 665–700.
Vallerand, R. J., Pelletier, L. G., Blais, M. R., Brière, N. M., Senécal, C., & Vallières, E. F. (1992). The Academic Motivation Scale: A measure of intrinsic, extrinsic, and amotivation in education. Educational and Psychological Measurement, 52(4), 1003–1017.
Vansteenkiste, M., Lens, W., & Deci, E. L. (2006). Intrinsic versus extrinsic goal contents in self-determination theory: Another look at the quality of academic motivation. Educational psychologist, 41(1), 19-31.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
