Keşfu’z-Zunûn’da Kırâat Tilâvet ve Tertîl Müellefâtı
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18124599Anahtar Kelimeler:
Tefsir, Kur’ân, Kezfu’z-Zunûn, Kıraat, Tilavet.Özet
Bu incelemede, önce Kâtip Çelebi’nin eserlerinden hareketle Kur’ân ve Tefsir kültürü incelenmek istenmiş ancak bu konunun geniş kapsamı ortaya çıkınca araştırmanın alanı daraltılarak K. Çelebi’nin sadece Keşfu’z-Zunûn’da bahsettiği kıraat, tilavet ve tertîl disiplini hakkında verdiği eserler ve müellifleri incelenmeye alınmıştır. İncelemenin sonucunda K. Çelebi’nin 281 eserden söz edip farklı ebatlarda onların muhtevalarına değindiği müşahede edilmiştir. Bu kitap/Risale ve şerhlerin büyük bir kısmı doğrudan bir Kıraat İmamının kıraatini incelemekle ilgilidir. Diğer bir kısmı Yedi Kıraati veya On Kıraati ele almaktadır. Cüzi bir bölümü şaz kıraatleri incelemektedir. Yine az bir yekûn tutan birkaç eser de Kıraat İmamlarının biyografilerine veya konuya ilişkin bibliyografyaya tahsis edilmiştir. Eserlerin sergilenmesinde Arapça alfabenin sistematik biçimde kullanıldığı gözlenmiştir. Müellifin konuların uygun yerinde o disiplinle ilgili kimi zaman doyurucu bilgi verdiği, kiminde ise özlü bilgiler vermekle yetindiği müşahede edilmiştir. Kâtip Çelebi’nin kendisinden önceki ve sonraki kültür tarihçileri arasında Kur’ân Kıraati hakkında hatırı sayılır bir birikime sahip olduğu ve bunu özellikle Keşfu’z-Zunûn’da ortaya koyduğu anlaşılmaktadır.
Referanslar
Altaş, E. (2007). Kâtip Çelebi’de ıslahat düşüncesi. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi, 12, 217–260.
Altıkulaç, T. (2006). el-Mukni‘, Diyanet İslam Ansiklopedisi, İstanbul, 31/138-139.
Beydâvî, Abdullah bin Ömer. (1418). Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-teʾvîl. Dâr İhyâʾ et-Türâs el-ʿArabî.
Bilmen, Ö. N.. (1973). Tabakātu’l-müfessirîn. Bilmen Yayınları.
Çelebi, K. (1987). Keşfü’z-zunûn ʿan esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn (Seyyid Şihâbeddin en-Necefî, Haz.). Dâr İhyâʾ et-Türâs el-ʿArabî.
Çelebi, K. (2007). Mîzânu’l-hak fî ihtiyâri’l-ehak (Süleyman Uludağ, Çev.). Kabalcı Yayınları.
Çelebi, K. (2016). Siyaset nazariyesi: Düstûru’l-amel li-ıslâhi’l-halel (Ensar Köse, Haz.). Büyüyenay Yayınları.
Çelebi, K. (2007). Keşfü’ẓ-zunûn ʿan esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn (Rüştü Balcı, Çev.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Yayınları.
Çiçek, H. & Kaya, O. (2017). eş-Şeyh Bâkir el-Kahtâvî ve İlim Dünyasındaki Yeri, e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi/Journal of Oriental Scientific Research (JOSR),
Çiçek, H. (2021). Yukarı Mezopotamya Coğrafyasında Geleneksel Medrese Metodolojisi ile Arapça Öğretimi Yapan Kurumlara Dair Bir Mülahaza (Kahta Merkezi Örneği), İlahiyat Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, Gece Kitaplığı Yayınları.
Dânî, Ebû Amr Osmân bin Saîd. (1984). Et-teysîr fi’l-kırâʾâti’s-sebʿ (Otto Pretzl, Ed.). Dâr et-Türâs el-ʿArabî.
Dimyâtî, Ahmed bin Muhammed. (1987). İthâfu fudalâʾ el-beşer fi’l-kırâʾât el-erbaa ʿaşer (Şa‘bân Muhammed İsmâil, Ed.). Dâr el-Kütüb el-ʿİlmiyye.
Ebû Şâme, Abdurrahman bin İsmâil el-Makdisî. (1982). İbrâzu’l-meʿânî min hırzi’l-emânî fi’l-kırâʾât es-sebʿ (İbrâhim Atve İvaz, Ed.). Dâr el-Kütüb el-Mısriyye.
Edirnevî, Ahmed bin Muhammed. (1997). Tabakātu’l-müfessirîn (Süleyman bin Sâlih, Ed.). Mektebetü’l-ʿUlûm ve’l-Hikem.
Kaddûrî, G. el-Hamed. (1982) Resm el-Mushaf, Bağdat
Hâcî Halîfe, Mustafa bin Abdullah (Kâtip Çelebi). (1941). Keşfü’z-zunûn ʿan esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn (Mehmet Şerefettin Yaltkaya, Haz.). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
İbn Haldun, Abdurrahman bin Muhammed. (2004). Mukaddime (Halil Kendir, Çev.). İmaj Yayınları.
İbn Mihrân en-Nîsâbûrî. (1985). El-gâye fi’l-kırâʾât el-ʿaşr (Muhammed Ğıyâs el-Cenbâz, Ed.). Dâr eş-Şevâf.
İbnu’l-Cezerî, Ebû’l-Hayr Muhammed bin Muhammed. (1987). En-neşr fi’l-kırâʾât el-ʿaşr (Eymen Rüşdî Süveyd, Ed.). Dâr el-Gavsânî.
İbnu’l-Enbârî. (1971). Kitâbu îzâh el-vakf ve’l-ibtidâ (Muhyiddin Abdurrahman Ramazan, Ed.). Dâr el-Fikr.
İdiz, F. (2015). Kâtip Çelebi’nin Mîzânu’l-hak adlı eseri bağlamında Kâdızâdeliler–Sivasîler mücadelesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(39), 1052–1063.
İnalcık, H. (2016). Osmanlı tarihinde İslamiyet ve devlet. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Karaçam, İ. (2015). Kur’an-ı Kerîm’in faziletleri ve okuma kâideleri (29. bs.). Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
Kılıç, H. (2017). İki çağ arasında: Kâtip Çelebi’de aklî ilimler vurgusunun geleneksel ve güncel tazammunları. İlhan Kutluer (Ed.), Yitirilmiş hikmeti ararken içinde (ss. 544–563). İz Yayıncılık.
Kutluer, İ. (2017). Yitirilmiş hikmeti ararken. İz Yayıncılık.
Mekkî bin Ebû Tâlib. (1964). El-ibâne ʿan meʿâni’l-kırâʾât (Abdulfettâh İsmâil Şelebî, Ed.). Matbaʿatü’n-Nahda.
Ocak, H. (2016). Siyaset/toplum felsefesi/ahlâkı açısından Kâtip Çelebi’de ulemâ ve ümerânın yeri. Mizânu’l-Hak İslami İlimler Dergisi, 1, 83–100.
Pakdil, R. (2016). Taʿlîm, tecvîd ve kıraat (10. bs.). Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
Sezgin, F. (1991). Târîh et-turâs el-ʿarabî (Mahmûd Fehmî Hicâzî, Çev.). Riyad.
Suyûtî, Abdurrahman bin Ebû Bekir. (1987). El-itkân fî ʿulûm el-Kurʾân (Fevvaz Ahmed Tanpınar, Ed.). Dergâh Yayınları.
Taşköprîzâde, Ahmed bin Mustafa. (1968). Miftâhu’s-saʿâde ve misbâh es-siyâde fî mevdûʿât el-ʿulûm (Kamil Berki & Abdulvahhab Ebu’n-Nur, Eds.). Dâr el-Kütüb el-Hadîse.
Tehânevî, Muhammed bin Aʿlâ bin Ali el-Fârûkî. (1996). Mevsûʿa keşşâf ıstılâhât el-funûn ve’l-ʿulûm (Ali Dahrûc, Ed.; 2 cilt). Librairie du Liban.
Yurtoğlu, B. (2007). Keşfü’z-zunûn ve Kâtip Çelebi’nin bilim anlayışı [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Zerkeşî, Bedreddîn Muhammed bin Abdullah. (1973). El-burhân fî ʿulûmi’l-Kurʾân (2. bs.). Dâr el-Maʿrife.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
