Ulusal Literatür Ekosisteminde Konumlanan Tüketici Etnosentrizmi Olgusuna Yönelik Kuramsal Bir Model Önerisi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18445633Anahtar Kelimeler:
Kuramsal model önerisi, sistematik ulusal literatür taraması, SPAR-4-SLR protokolü, tüketici etnosentrizmiÖzet
Bu çalışma, ulusal literatür ekosisteminde tüketici etnosentrizmi olgusunu ele alan tez ve makaleleri sistematik bir çerçevede inceleyerek, söz konusu çalışmaların ortaya koyduğu temalar doğrultusunda bütüncül bir kuramsal model önerisi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, 2020–2025 yılları arasında DergiPark ve Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nde yayımlanan ve “tüketici etnosentrizmi” anahtar kelimesiyle erişilebilen toplam 41 çalışma (21 yüksek lisans tezi, 3 doktora tezi ve 17 makale) SPAR-4-SLR Protokolü kapsamında sistematik literatür taramasına tabi tutulmuştur. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yaklaşımıyla yürütülmüş; veriler araştırmacı tarafından geliştirilen Araştırma İnceleme Formu aracılığıyla toplanarak içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Çalışma bulguları, tüketici etnosentrizminin ulusal literatürde ağırlıklı olarak satın alma niyeti, marka temelli değişkenler ve boykot davranışları bağlamında ele alındığını göstermektedir. Buna karşılık algısal, duygusal ve kimlik temelli değişkenlerin görece sınırlı sayıda çalışmada incelendiği; özellikle aracı değişken kullanımının oldukça düşük düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. İncelenen çalışmaların tamamının nicel yöntemlerle yürütülmüş olması, literatürde betimleyici ve sonuç odaklı bir yaklaşımın baskın olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, tüketici etnosentrizminin çok boyutlu yapısını açıklayabilecek daha derinlikli ve bütüncül kuramsal modellere duyulan ihtiyacı açık biçimde göstermektedir. Bu bağlamda çalışma kapsamında, tüketici etnosentrizmini hem çeşitli bireysel, sosyal ve kültürel faktörlerden etkilenen hem de belirli tutum ve davranışları etkileyen dinamik bir yapı olarak ele alan kuramsal bir model önerisi geliştirilmiştir. Önerilen modelin, gelecekte gerçekleştirilecek ampirik çalışmalar için bütüncül bir kuramsal çerçeve sunarak literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.
Referanslar
Alkan, F., & Erdem, R. (2021). Etnosentrizm ve meslek merkezcilik: Kavramsal bir değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(30), 635-651. https://doi.org/ 10.21076/vizyoner.702317.
Akbayır, F., & Yereli, A. B. (2019). Bir iktisadi denge meselesi: Tüketimde yerli mal tercihi. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(18), 409-417.
Aytekin, İ. (2013). Küreselleşme ve ekonomik küreselleşme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 123-134.
Balabanis, G., & Diamantopoulos, A. (2004). Domestic country bias, country-of-origin effects, and consumer ethnocentrism: A multidimensional unfolding approach. Journal of the Academy of Marketing Science, 32(1), 80–95. https://doi.org/10.1177/0092070303257 644.
Balıkçıoğlu, B., Yükselen, C., & Koçak, A. (2019). Tüketici etnosentrizmi literatür taraması. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 12(23), 163-202.
Cleveland, M., Laroche, M., & Papadopoulos, N. (2009). Cosmopolitanism, consumer ethnocentrism, and materialism: An eight-country study of antecedents and outcomes. Journal of International Marketing, 17(1), 116–146. https://doi.org/10.1509/jimk.17.1.116.
Čvirik, M. (2019). Which factors influence consumer ethnocentrism? The case of Slovakia. In 15th International Bata Conference for Ph. D. Students and Young Researchers,15, 208-216).
Çelik, Z., & Gümüş, C. (2023). Tüketici sinizmine yönelik kavramsal bir model önerisi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(49), 171-183.
Graeber, D. (2011). Consumption. Current anthropology, 52(4), 489-511.
Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
Nacar, R., & Uray, N. (2015). Küresel ve Yerel Tüketici Kimliginin Küresel Tüketim Egilimine Etkisi 1. Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi= Journal of Consumer and Consumption Research, 7(2), 149- 175.
Netemeyer, R. G., Durvasula, S., & Lichtenstein, D. R. (1991). A cross-national assessment of the reliability and validity of the CETSCALE. Journal of Marketing Research, 28(3), 320-327. https://doi.org/10.2307/3172867.
Oszust, K., & Stecko, J. (2020). Theoretıcal aspects of consumer behavıour together wıth an analysıs of trends ın modern consumer behavıour. Modern Management Review, (4), 113-121.
Paul, J., Lim, W. M., O’Cass, A., Hao, A. W., & Bresciani, S. (2021). Scientific procedures and rationales for systematic literature reviews (SPAR‐4‐SLR). International Journal of Consumer Studies, 45(4), O1-O16. https://doi.org/10.1111/ijcs.12695.
Payne, J., Bettman, J. R., & Johnson, E. J. (1991). Consumer decision making. Handbook of consumer behaviour, 50-84.
Sak, R., Sak, İ. T. Ş., Şendil, Ç. Ö., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256. http://doi.org/10.33400/kuje.843306.
Shankarmahesh, M. N. (2006). Consumer ethnocentrism: an integrative review of its antecedents and consequences. International marketing review, 23(2), 146-172. https://doi.org/10.1108/026513306 10660065
Sharma, S., Shimp, T. A., & Shin, J. (1995). Consumer ethnocentrism: A test of antecedents and moderators. Journal of the Academy of Marketing Science, 23(1), 26-37. https://doi.org/10.1177/ 009207039502300104.
Shimp, T. A., & Sharma, S. (1987). Consumer ethnocentrism: Construction and validation of the CETSCALE. Journal of Marketing Research, 24(3), 280–289. https://doi.org/10.2307/3151638.
Siamagka, N. T., & Balabanis, G. (2015). Revisiting consumer ethnocentrism: review, reconceptualization, and empirical testing. Journal of International Marketing, 23(3), 66-86.
Trudel, R. (2019). Sustainable consumer behavior. Consumer psychology review, 2(1), 85-96.
Yapraklı, T. Ş., & Keser, E. (2013). Tüketici etnosentrizmi: beyaz eşya ve içecek sektörlerinde karşılaştırmalı bir saha araştırması. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(25), 385-420.
Zalega, T. (2017). Consumer ethnocentrism and consumer behaviours of Polish seniors. Handel Wewnętrzny, 369(4/2), 304-316.
Zeugner-Roth, K. P., Žabkar, V., & Diamantopoulos, A. (2015). Consumer ethnocentrism, national identity, and consumer cosmopolitanism as drivers of foreign product preferences. Journal of International Marketing, 23(2), 25–54. https://doi.org/10.1509/jim.14.0038
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
