Çanakçı Köyü (Ulukışla – Niğde) Cami’nde Bulunan Halı Seccadelerin Tasarım ve Teknik Açıdan Değerlendirilmesi

Özet

Halı seccadeler, Türk kültüründe hem gündelik yaşamın hem de dini inanç açısından önemli bir yer tutmaktadır; özellikle camilere bağışlanmaları, İslam’daki sadaka-i cariye anlayışı bakımından dini, toplumsal ve sembolik anlamlar taşımaktadır. Anadolu’da yüzyıllar boyunca sürdürülen bu gelenek, dokumacılığı yalnızca bir zanaat faaliyeti olmaktan çıkararak kolektif bir hayır ve vakıf geleneğine de dönüştürmüştür denilebilir. Bu çalışma, Niğde ili Ulukışla ilçesine bağlı Çanakçı köyü cami’nde tespit edilen halı seccadeleri içermektedir. Araştırmanın amacı, camide bulunan halı seccadelerin teknik özelliklerini, desen kompozisyonlarını, motif ve renk kullanımını inceleyerek yöre dokuma kültürüne katkı sağlamak ve literatüre kazandırmaktır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan 2024 yılında gerçekleştirilen alan araştırması kapsamında yapılmıştır. Konu kapsamında gerekli resmi izinler Ulukışla Kaymakamlığı’ndan alınmış; cami görevlisi, köy muhtarı ve köy sakinleriyle sözlü görüşmeler yapılmıştır. Alan araştırması sonucunda camide 4 kilim, 12 büyük boyutlu halı seccade, 13 küçük boyutlu halı seccade ve 1 mihraplı halı seccade olmak üzere toplam 30 dokuma örneği tespit edilmiş, bunlardan 26’sının halı seccade olduğu belirlenmiştir. Benzer özellikler taşıdığı düşünülen 11 halı seccade, ayrıntılı inceleme kapsamında değerlendirilmiştir. Dokumalar; malzeme ve teknik özellikler, ölçüler, hav yüksekliği, kalite, desen kompozisyonu, motif çeşitliliği ve renk kullanımı açısından gözlem, fotoğraflama ve betimsel analiz yöntemleriyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular, Çanakçı köyünde geçmişte yaygın olan dokumacılık geleneğinin günümüzde büyük ölçüde sona erdiğini; buna karşın camiye vakfedilen halı seccadelerin hem dini işlevleri hem de kültürel miras değerleri sayesinde günümüze kadar ulaşabildiğini göstermektedir. Bu çalışma, yok olmaya yüz tutmuş, geçmiş yıllarda yörede yapılmış dokuma geleneğinin belgelenmesi ve korunmasına yönelik önemli bir katkı sunmaktadır.