Bilinçli Tüketim ve Sosyal İnovasyon İlişkisi: Tüketici Tutumları Üzerine Ampirik Bir İnceleme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18445612Anahtar Kelimeler:
Bilinçli Tüketim, Sosyal İnovasyon, Tüketici Tutumu, Sürdürülebilir Tüketim, Kurumsal İletişimÖzet
Bu çalışmanın amacı, tüketicilerin bilinçli tüketim eğilimleri ile firmaların sosyal inovasyon uygulamalarına ilişkin tutumları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma nicel yöntemle yürütülmüş ve ilişkisel tarama modeli benimsenmiştir. Araştırmanın evreni Kırşehir il merkezinde yaşayan tüketicilerden oluşmakta, örneklem ise basit tesadüfi örnekleme ile seçilen 400 katılımcıyı kapsamaktadır. Veriler, Bilinçli Tüketici Ölçeği ile Firmaların Sosyal İnovasyon Uygulamalarına İlişkin Tüketici Tutumları Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Analiz sürecinde öncelikle normallik varsayımı çarpıklık ve basıklık değerleriyle değerlendirilmiştir. Ardından ikili grupların karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t testi, üç ve daha fazla grubun karşılaştırılmasında tek yönlü varyans analizi uygulanmış, grup farklılıklarının kaynağını belirlemek için çoklu karşılaştırmalardan yararlanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkinin yönü ve gücü Pearson korelasyon analiziyle test edilmiştir. Bulgular, bilinçli tüketim eğilimleri ile sosyal inovasyon uygulamalarına ilişkin tutumlar arasında anlamlı ve negatif yönlü bir ilişki olduğunu göstermektedir; korelasyon katsayısı -0,399 düzeyindedir ve anlamlılık değeri 0,001’den küçüktür. Demografik değişkenler açısından yaş, cinsiyet, medeni durum ve eğitim düzeyine göre anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Gelir düzeyine göre sosyal inovasyon tutumlarında anlamlı farklılık görülmekle birlikte ikili grup karşılaştırmalarında belirgin bir ayrışma ortaya çıkmamıştır. Sonuçlar, bilinçli tüketim düzeyi yükseldikçe sosyal inovasyon iddialarına yönelik tutumların daha eleştirel bir yöne kayabileceğini düşündürmektedir. Uygulayıcılar açısından sosyal inovasyon faaliyetlerinin ölçülebilir etki göstergeleriyle desteklenmesi, şeffaflık ve güveni güçlendiren kurumsal iletişim stratejilerinin geliştirilmesi önerilmektedir.
Referanslar
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Batı, U. (2015). Tüketici davranışları: Tüketim kültürü, psikolojisi ve sosyolojisi üzerine şeytanın notları. Alfa.
Bhattacharya, C. B., & Sen, S. (2004). Doing better at doing good: When, why, and how consumers respond to corporate social initiatives. California Management Review, 47(1), 9–24. https://doi.org/10.2307/41166284
Bocock, R. (2005). Tüketim (İ. Kutluk, Çev.). Dost Kitabevi.
Buğday, B. E. (2015). Bilinçli tüketici ölçeği geliştirme çalışması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Delmas, M. A., & Burbano, V. C. (2011). The drivers of greenwashing. California Management Review, 54(1), 64–87. https://doi.org/10.1525/cmr.2011.54.1.64
Du, S., Bhattacharya, C. B., & Sen, S. (2010). Maximizing business returns to corporate social responsibility (CSR): The role of CSR communication. International Journal of Management Reviews, 12(1), 8–19. https://doi.org/10.1111/j.1468-2370.2009.00276.x
Forehand, M. R., & Grier, S. (2003). When is honesty the best policy? The effect of stated company intent on consumer skepticism. Journal of Consumer Psychology, 13(3), 349–356. https://doi.org/10.1207/S15327663JCP1303_15
Howaldt, J., Domanski, D., & Kaletka, C. (2016). Social innovation: Towards a new innovation paradigm. Revista de Administração Mackenzie, 17(6), 20–44. https://doi.org/10.1590/1678-69712016/administracao.v17n6p20-44
Kang, J., Liu, C., & Kim, S.-H. (2013). Environmentally sustainable textile and apparel consumption: The role of consumer knowledge, perceived consumer effectiveness and perceived personal relevance. International Journal of Consumer Studies, 37(4), 442–452. https://doi.org/10.1111/ijcs.12013
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. bs.). Nobel.
Lyon, T. P., & Montgomery, A. W. (2015). The means and end of greenwash. Organization & Environment, 28(2), 223–249. https://doi.org/10.1177/1086026615575332
Morsing, M., & Schultz, M. (2006). Corporate social responsibility communication: Stakeholder information, response and involvement strategies. Business Ethics: A European Review, 15(4), 323–338. https://doi.org/10.1111/j.1467-8608.2006.00460.x
Mulgan, G. (2006). The process of social innovation. Innovations: Technology, Governance, Globalization, 1(2), 145–162. https://doi.org/10.1162/itgg.2006.1.2.145
Murray, R., Caulier-Grice, J., & Mulgan, G. (2010). The open book of social innovation. The Young Foundation & NESTA.
Öberseder, M., Schlegelmilch, B. B., & Gruber, V. (2011). Why don’t consumers care about CSR? A qualitative study exploring the role of CSR in consumption decisions. Journal of Business Ethics, 104(4), 449–460. https://doi.org/10.1007/s10551-011-0925-7
Phills, J. A., Deiglmeier, K., & Miller, D. T. (2008). Rediscovering social innovation. Stanford Social Innovation Review, 6(4), 34–43.
Porter, M. E., & Kramer, M. R. (2011). Creating shared value. Harvard Business Review, 89(1–2), 62–77.
Roberts, J. A. (1996). Green consumers in the 1990s: Profile and implications for advertising. Journal of Business Research, 36(3), 217–231. https://doi.org/10.1016/0148-2963(95)00150-6
Stern, P. C. (2000). Toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Journal of Social Issues, 56(3), 407–424. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00175
Tatar, Ş. B. (2018). Firmaların sosyal inovasyon uygulamalarına ilişkin tüketici tutumlarının ölçülmesine yönelik ölçek geliştirme çalışması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Vermeir, I., & Verbeke, W. (2006). Sustainable food consumption: Exploring the consumer attitude–behavioral intention gap. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 19(2), 169–194. https://doi.org/10.1007/s10806-005-5485-3
Wesley, S. C., Lee, M.-Y., & Kim, E. Y. (2012). The role of perceived consumer effectiveness and motivational attitude on socially responsible purchasing behavior in South Korea. Journal of Global Marketing, 25(1), 29–44. https://doi.org/10.1080/08911762.2012.697383
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
