Örgütsel Sessizlik ve Örgütsel Dışlanma İlişkisine Yönelik Kavramsal Bir İnceleme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18445625Anahtar Kelimeler:
Örgütsel Sessizlik, Örgütsel Dışlanma, Örgütsel DavranışÖzet
Bu çalışmanın amacı, örgütlerde çalışanların düşünce, görüş ve önerilerini bilinçli olarak ifade etmekten kaçınmaları şeklinde tanımlanan örgütsel sessizlik ile çalışanların sosyal, yönetsel ve örgütsel süreçlerin dışında bırakılmaları sonucu ortaya çıkan örgütsel dışlanma arasındaki ilişkiyi kavramsal çerçevede incelemektir. Günümüz örgütlerinde artan rekabet, performans baskısı, hiyerarşik yapılanmalar ve otoriter yönetim anlayışları, çalışanların kendilerini ifade etme eğilimlerini sınırlamakta; bu durum örgütsel sessizlik ve dışlanma gibi olumsuz örgütsel olguların yaygınlaşmasına neden olmaktadır. Örgütsel sessizlik, bireysel bir tutumdan ziyade örgüt kültürü, liderlik tarzı, örgütsel adalet, güven ve iletişim iklimi gibi yapısal faktörler tarafından şekillenen çok boyutlu bir kavram olarak ele alınmaktadır. Benzer şekilde örgütsel dışlanma, çalışanların örgüte yönelik aidiyet duygularını zayıflatan, psikolojik iyi oluşlarını ve örgütsel tutumlarını olumsuz etkileyen önemli bir örgütsel sorun alanı olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışma, kavramsal inceleme ve literatür taraması yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, örgütsel sessizlik ve örgütsel dışlanma konularında ulusal ve uluslararası literatürde yer alan kuramsal ve ampirik çalışmalar sistematik biçimde incelenmiş; söz konusu kavramların tanımları, nedenleri, sonuçları ve birbirleriyle olan ilişkileri bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Literatür incelemesi sonucunda, örgütsel sessizliğin örgütsel dışlanmayı besleyen önemli bir mekanizma olduğu; çalışanların görüşlerini ifade edemedikleri örgütlerde dışlanmışlık algılarının daha yoğun biçimde ortaya çıktığı görülmüştür. Ayrıca dışlanma algısının, örgütsel sinizm, yabancılaşma, tükenmişlik, düşük performans ve örgütsel bağlılıkta azalma gibi olumsuz sonuçlara yol açtığı vurgulanmaktadır. Çalışma sonuçları, örgütlerde açık iletişimi destekleyen, katılımcı ve kapsayıcı yönetim anlayışlarının benimsenmesinin önemini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, örgütsel sessizlik ve örgütsel dışlanmanın azaltılmasına yönelik geliştirilecek yönetsel uygulamaların, çalışanların psikolojik güvenlik algılarını güçlendirerek örgütsel etkinliğe ve sürdürülebilir başarıya katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Referanslar
Bayın, G., Yeşilaydın, G. & Esatoğlu, A.E. (2015). Determination of reasons for organizational silence of nurses. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(1), 248-266.
Brinsfield, C. T. (2013). Employee silence motives: Investigation of dimensionality and development of measures. Journal of organizational behavior, 34(5), 671-697.
Callahan, E. S., & Collins, J. W. (1992). Employee attitudes toward whistleblowing: Management and public policy implications. Journal of Business Ethics, 11(12), 939-948.
Çiğdem, S. (2013). Büro yönetiminde whistleblowing ve etik ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 93-109.
Dönmez, H., & Mete, Y. A. (2019). Tekirdağ’da görev yapan öğretmenlerin örgütsel dışlanma düzeyi. Trakya Eğitim Dergisi, 9(2), 350-365.
Durak, İ. (2012), Korku kültürü ve Örgütsel Sessizlik. Ekin Yayınevi.
Erer, B. (2021). Örgütsel dışlanma algısının işten ayrılma niyetine etkisinde örgütsel bağlılığın rolü. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 17(1), 236-256.
Greenberg, J., Ashton-James, C. E., & Ashkanasy, N. M. (2007). Social comparison processes in organizations. Organizational behavior and Human decision processes, 102(1), 22-41.
Haq, I. U. (2014). Workplace ostracism and job outcomes: Moderating effects of psychological capital. In Human Capital without Borders: Knowledge and Learning for Quality of Life; Proceedings of the Management, Knowledge and Learning International Conference 2014 (pp. 1309-1323). ToKnowPress.
Knoll, M., & Van Dick, R. (2013). Do I hear the whistle…? A first attempt to measure four forms of employee silence and their correlates. Journal of business ethics, 113(2), 349-362.
Kulualp, H. G., & Çakmak, A. F. (2016). Örgütsel sessizlik türlerini etkileyen faktörlerin yapısal eşitlik modeli ile belirlenmesi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(1), 123-146.
Leung, A. S., Wu, L. Z., Chen, Y. Y., & Young, M. N. (2011). The impact of workplace ostracism in service organizations. International Journal of Hospitality Management, 30(4), 836-844.
Macit, G., & Erdem, R. (2020). Örgütsel sessizliğe dair kavramsal bir inceleme. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 93-114.
Milliken, F. J., & Morrison, E. W. (2003). Shades of silence: Emerging themes and future directions for research on silence in organizations. Journal of Management Studies, 40(6), 1563-1568.
Milliken, F.J., Morrison, E.W. & Hewlin, P.F. (2003). An Exploratory study of employee silence: Issues that employees don’t communicate upward and why, Journal of Management Studies, 40(6), 1453-1476.
Mlika, M., Khelil, M. B., & Salem, N. H. (2017). Organizational ostracism: A potential framework in order to deal with it. Safety and health at work, 8(4), 398-401.
Morrison, E. W., & Milliken, F. J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. Academy of Management review, 25(4), 706-725.
Öztürk, U. C., & Cevher, E. (2016). Sessizlikteki mobbing: Mobbing ve örgütsel sessizlik arasındaki ilişki. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 18 (30): 71-80.
Pinder, C. C., & Harlos, K. P. (2001). Employee silence: Quiescence and acquiescence as responses to perceived injustice. In Research in personnel and human resources management (pp. 331-369). Emerald Group Publishing Limited.
Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Paine, J. B., & Bachrach, D. G. (2000). Organizational citizenship behaviors: A critical review of the theoretical and empirical literature and suggestions for future research. Journal of management, 26(3), 513-563.
Sapancalı, F. (2005). Avrupa Birliği’nde sosyal dışlanma sorunu ve mücadele yöntemleri. Çalışma ve toplum, 3(6), 50-106.
Scott, R. L. (1993). Dialectical tensions of speaking and silence. Quarterly Journal of Speech, 79(1), 1–18.
Sommer, K. L., Williams, K. D., Ciarocco, N. J., & Baumeister, R. F. (2001). When silence speaks louder than words: Explorations into the intrapsychic and interpersonal consequences of social ostracism. Basic and Applied Social Psychology, 23(4), 225-243.
Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58(1), 425-452.
Vakola, M., & Bouradas, D. (2005). Antecedents and consequences of organisational silence: an empirical investigation. Employee relations, 27(5), 441-458.
Van Dyne, L., Soon A. & Botero, I. C. (2003). Conceptualizing employee silence and employee voice as multidimensional constructs. Journal of Management Studies, 20(6), 1359-1392.
Yardım, M. (2019). Sanayi ve hizmet sektörü çalışanlarında duygusal emeğin tükenmişlik üzerine etkisi, örgütsel dışlanmanın bu etkideki aracı rolü üzerine bir araştırma, Mersin ili örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi). Toros Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Yarmacı, N & Ayyıldız, T. (2020). İşgörenlerin örgütsel dışlanma algılarının örgütsel sessizlik ve olumsuz durumları bildirme eğilimlerine etkisi: Otel işletmeleri örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(3), 2699-2723.
Yıldız, H., & Develi, A. (2018). Çalışanların yalan söyleme eğiliminin bir öncülü olarak örgütsel dışlanma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(ICEESS’18), 141-148.
Zhao, H. & Xia, Q. (2017). An Examination of the curvilinear relationship between workplace ostracism and knowledge hoarding. Management Decision, 55(2), 331-346.
Zhao, H., Peng, Z., & Sheard, G. (2013). Workplace ostracism and hospitality employees’ counterproductive work behaviors: The joint moderating effects of proactive personality and political skill. International Journal of Hospitality Management, 33, 219-227.
Nartgün, Ş. S., & Kartal, V. (2013). Öğretmenlerin örgütsel sinizm ve örgütsel sessizlik hakkındaki görüşleri. Bartın University Journal of Faculty of Education, 2(2), 47-67.
Tayfun, A., & Çatır, O. (2013). Örgütsel sessizlik ve çalışanların performansları arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 5(3), 114-134.
Alparslan, A., & Kayalar, M. (2012). Örgütsel sessizlik: sessizlik davranışları, örgütsel ve bireysel etkileri. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, (6), 136-147.
Kalay, F., Oğrak, A., Bal, V., & Nışancı, Z. N. (2014). Mobbing, örgütsel sessizlik ve örgütsel sinizm ilişkisi: Örnek bir uygulama. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 3(2), 1-18.
Yaman, E., & Ruçlar, K. (2014). Örgüt kültürünün yordayıcısı olarak üniversitelerde örgütsel sessizlik. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), 36-50.
Önder, E. (2017). Ortaöğretim okullarında örgütsel sessizliğin yordayıcısı olarak örgütsel adalet ve örgütsel bağlılık. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 669-686.
Gündüz, Ş., & Pekçetaş, T. (2018). Kuşaklar ve örgütsel sessizlik/seslilik. İşletme Bilimi Dergisi, 6(1), 89-115.
Çavuşoğlu, S., & Köse, S. (2016). Örgüt kültürünün örgütsel sessizlik davranışına etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(1), 115-146.
Kayaalp, E., & Özdemir, T. Y. (2020). Öğretmenlerin örgütsel sessizlik, örgütsel yalnızlık ve örgütsel yabancılaşma algılarının örgütsel sinizm düzeyleriyle ilişkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(38), 101-113.
Yeşilaydın, G., & Bayın, G. (2015). Türkiye’de örgütsel sessizlik ile ilgili yapılan araştırmalara yönelik literatür incelemesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(4), 103-120.
Demirel, O., Kürü, S. A., & Kansoy, S. U. (2022). Örgütsel sessizliğin örgütsel sinizme etkisinde örgütsel dışlanmışlığın aracılık rolü. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 23(1), 197-217.
Acaray, A., & Akturan, H. G. Ç. A. (2024). Örgüt kültürü ile örgütsel sessizlik arasındaki ilişkinin incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 2(32), 139-157.
Atmaca, T. (2021). Öğretmenlerin örgütsel sessizlik davranışları ve örgütsel özdeşleşmeleri arasındaki ilişki. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 367-389.
Öneren, M. & Çiftçi, G. E. (2024). Örgütsel sessizlik, işe yabancılaşma ve örgütsel güven ilişkisi. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 3(8), 567-583.
Karagöz, Y., & Filiz, M. (2025). Örgütsel körlük algısının örgütsel sessizlik üzerindeki etkisi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 21(2), 497-507.
Tuna, S., & Taştan, İ. (2025). Türkiye’de eğitim alanında örgütsel sessizlik: Sistematik literatür taraması (2015-2023). Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 11(2), 1-30.
Çoban, N. O., & Çoban, G. K. (2025). Örgütsel sessizlik ve örgütsel yabancılaşma ilişkisinde örgütsel muhalefetin aracılık rolü: Sosyal hizmet çalışanları üzerine bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(4), 4672-4692.
Selçuk, B., & Çoğaltay, N. (2026). Okul liderliğinin öğretmenlerin örgütsel sinizm ve örgütsel sessizlik algıları üzerindeki etkisi: Bir meta-analiz çalışması. Asya Studies, 9(34), 1-24.
Kozak, G. T., & Saracel, N. (2025). Örgütsel adaletin örgütsel sessizlik üzerindeki etkisi: Şirketlerin bilgi teknolojileri çalışanları üzerinde nicel bir araştırma. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 9(2), 1-19.
Aybar, S., & Akaçin, F. (2025). Sağlık Çalışanlarında toksik liderlik davranışlarının örgütsel sessizlik üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir çalışma. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(31), 19-50.
Geylan, A., & Akça, C. (2023). Örgütsel dışlanmanın görev performansı üzerine etkisi: Algılanan stresin aracı rolü. Business & Management Studies: An International Journal, 11(3), 788-798.
Ayyıldız, Ş., & Kahveci, G. (2022). İlköğretim okulu öğretmenlerinin algılarına göre örgütsel dışlanma ile örgütsel mutluluk arasındaki ilişkinin incelenmesi. Euroasia Journal of Social Sciences & Humanities, 9(29), 15-31.
Öztırak, M., & Orak, B. (2022). Uzaktan çalışma süreçlerinde dijital zorbalığın örgütsel dışlanmaya etkisi üzerine bir çalışma. Business & Management Studies: An International Journal, 10(2), 605-630.
Yol, Ö., & Zincirli, M. (2022). Öğretmen algılarına göre örgütsel muhalefet ve örgütsel dışlanma arasındaki ilişki. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 1898-1920.
Özgen, H., & Özmen, İ. (2023). Akademisyenlerde örgütsel dışlanma ve tükenmişlik: kişilik özelliklerinin yordama gücü ve pozitif ve negatif duygulanımın aracı rolü. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(2), 159-178.
Pakyüz, P., & Gümüşeli, A. İ. (2025). Hazırlık Programlarındaki Öğretim Elemanlarının Takım Çalışması Algılarıyla Örgütsel Dışlanma Düzeyleri Arasındaki İlişki. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(2), 541-563.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
