Vasıf Öngören’in ‘Asiye Nasıl Kurtulur?’ Oyununda Epik Tiyatro Anlayışı Bağlamında Müziğin İşlevsel Kullanımı

Özet

Asiye Nasıl Kurtulur?’un müzikleri, Vasıf Öngören ile besteci Sarper Özsan’ın siyasal ve estetik açıdan ortak bir zeminde buluştukları bilinçli bir iş birliğinin ürünüdür. Oyun, epik tiyatronun temel ilkelerine uygun biçimde, sahneleri bölen ve anlatıyı duraklatan bağımsız şarkılar üzerinden ilerler. Bu şarkılar dramatik süreklilik yaratmaktan çok, sahne üzerindeki toplumsal ve ideolojik çelişkileri görünür kılmayı amaçlar.

Oyunda uvertür ve ön oyunun bitiminde seslendirilen Bir Sermayenin Türküsü, birinci final şarkısı, on ikinci oyunun sonunda yer alan Bir Orospu’nun Türküsü ve Final Şarkısı yer alır. Bu şarkılar, epik tiyatro geleneği içerisinde Bertolt Brecht’in estetik anlayışıyla uyumlu olarak, seyirciyi duygudaşlığa değil eleştirel düşünmeye yönelten bir işlev üstlenir. Müzikler; emek/sermaye ilişkileri, sınıfsal eşitsizlik, kadının bedeni ve emeğinin metalaşması ve eril tahakküm eksenlerinde ele alınmış; bu bağlamda Marksist estetikte merkezi bir kavram olan yabancılaşma üzerinden değerlendirilmiştir. Özellikle Bir Sermayenin Türküsü üretim süreci ve emeğin değersizleştirilmesini görünür kılarken, Orospunun Türküsü kadının bedeni üzerinden kurulan ahlaki, hukuki ve toplumsal baskı mekanizmalarını kolektif bir anlatı diliyle sahneye taşır. Final Şarkısı ise, bireysel kurtuluş söyleminin sistem içi bir yanılsama olarak nasıl üretildiğini açığa çıkarır. Özsan’ın beste yaklaşımı, yerel çalgılar ve makamsal göndermeler aracılığıyla Türkiye’nin tarihsel ve toplumsal bağlamına işaret ederken, bu unsurları folklorik bir temsil alanına indirgemeden epik tiyatronun yabancılaştırıcı etkisini güçlendiren bir araç olarak kullanır. Bu yönüyle müzik, oyunda yalnızca tamamlayıcı bir unsur değil; politik tiyatronun ideolojik söylemini kuran temel bir anlatı bileşeni olarak konumlanır.