Yüksek Teknolojili Start-up’larda Psikolojik Sözleşmenin İş Tutum ve Davranışlarına Etkisi: Birey-Örgüt Uyumunun Rolü Üzerine Bir İnceleme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18465786Anahtar Kelimeler:
Psikolojik Sözleşme, Yüksek Teknolojili Start-up, Birey-Örgüt UyumuÖzet
Belirsiz çalışma koşulları ve yüksek teknolojili start-up’larda artan rekabet ortamı, psikolojik
sözleşmelerin, çalışanların iş tutum ve davranışları üzerindeki etkilerinin araştırılmasını zorunlu hale getirmiştir.
Bu nedenle, birey-örgüt uyumunun bu etkileşimlerdeki rolünü inceleyen çalışmalara daha fazla ihtiyaç
duyulmaktadır. Bu çalışma, yüksek teknolojili start-up şirketlerinde psikolojik sözleşmenin iş tutum ve
davranışları üzerindeki etkilerini incelemeyi ve birey-örgüt uyumunun bu süreçteki rolünü ortaya koymayı
hedeflemektedir. Araştırma evreni, İstanbul’da bulunan teknoketlerde çalışanlardan (n=320) oluşmuştur. Elde
edilen veriler, Pearson korelasyon ve basit doğrusal regresyon analizi ile “PROCESS” makrosu kullanılarak
analiz edilmiştir. Sonuçlar, psikolojik sözleşmenin iş tatmini, bireysel yenilikçi davranışlar ve üretim karşıtı
davranışlar üzerinde anlamlı etkiler yarattığını göstermiştir. Ancak, birey-örgüt uyumunun bu etkiler üzerindeki
düzenleyici rolü bulunamamıştır. Araştırmanın sınırlılıkları belirtilmiş ve bulgulara dair teorik ve pratik
çıkarımlar ile gelecekteki araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.
Referanslar
Adkins, C. L., Russell, C. J., & Werbel, J. D. (1994). Judgments of fit in the selection process: The role of work value congruence. Personnel Psychology, 47, 605–623. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1994.tb01740.x
Agarwal, U. A. (2017). Linking psychological contract breach, innovative work behavior, and collectivism: A moderated mediation model. International Journal of Innovation Management, 21(7), 1-31. https://doi.org/10.1142/S1363919617500547
Argyris, C. (1960). Understanding organizational behavior. The Dorsey Press, Inc.
Bağcı, B. (2018). Birey-örgüt uyumunun iş tatmini üzerine etkisi: Sağlık kurumlarında bir araştırma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 307-328.
Banu, S. P., & Khan, D. A. (2017). A literature review on the psychological contract-the pre-rousseau account and post-rousseau account of psychological contract. Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR), 6(12), 66-72.
Basım, H. (2010). Öncülleri ve sonuçları ile örgüt içi girişimcilik: Türk savunma sanayinde bir araştırma. [Doktora Tezi]. (350046), Savunma Bilimleri Enstitüsü, Kara Harp Okulu.
Başaran, İ. E. (1991). Örgütsel davranış. Gül Yayınevi.
Bayraktaroğlu, S., & Mesci, M. (2010). Örgütlerde psikolojik sözleşme ile iş tatmini arasındaki ilişki: Bir devlet üniversitesi örneği. 9. Ulusal İşletmecilik Kongresi Bildiriler, 6-8 Mayıs, Zonguldak, ss. 447-452.
Blau, P. (1964). Exchange and power in social life. Wiley.
Cable, D. M., & Judge, T. A. (1996). Person–organization fit, job choice decisions, and organizational entry. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 67(3), 294–311. https://doi.org/10.1006/obhd.1996.0081
Callea, A., Urbini, F., Ingusci, E., & Chirumbolo, A. (2016). The relationship between contract type and job satisfaction in a mediated moderation model: The role of job insecurity and psychological contract violation. Economic and Industrial Democracy, 37(2), 399-420. https://doi.org/10.1177/0143831X14546238
Chatman, J. A. (1989). Improving interactional organizational research: A model of person-organization fit. The Academy of Management Review, 14(3), 333–349. https://doi.org/10.2307/258171
Chatman, J. A. (1991). Matching people and organizations: Selection and socialization in public accounting firms. Administrative Science Quarterly, 36(3), 459–484. https://doi.org/10.2307/2393204
Chimanikire, P. (2007). Factors affecting job satisfaction among academic professionals in tertiary institutions in Zimbabwe. African Journal of Business Management, 1(6), 166-175.
Creswell, J. W. (2017). Eğitim araştırmaları: Nitel ve nicel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (A. Avcu, D. Eryiğit ve diğerleri, Çev.). EDAM.
Çakar, N. D., & Yıldız, S. (2009). Örgütsel adaletin iş tatmini üzerindeki etkisi: “Algılanan örgütsel destek” bir ara değişken mi? Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 68-90.
Çelikezen, M. (2015). Millî Eğitim Bakanlığı ödül sistemine ilişkin yönetici görüşleri (Bursa ili örneği). [Yüksek Lisans Tezi]. (396029), SB Enstitüsü, Uşak Üniversitesi.
Çetin, Z. (2024). Psikolojik sözleşme ihlalinin hizmet sektörü çalışanlarında yaratıcı davranışlara etkisinde örgütsel adalet algısının düzenleyici rolü. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(3), 1697-1716. https://doi.org/10.20491/isarder.2024.1880
De Jong, J. P. J., & Den Hartog, D. N. (2007). How leaders influence employees’ innovative behaviour. European Journal of Innovation Management, 10(1), 41-64. https://doi.org/10.1108/14601060710720546
Diaz, R. M., & Berk, L. E. (1992). Private speech: From social interaction to self-regulation. Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
Dikili, A., & Bayraktaroğlu, S. (2013). Psikolojik sözleşme ile iş tatmini ilişkisine yönelik bir araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(2), 205-228.
Doğan, S., & Kılıç, S. (2014). Üretkenlik karşıtı iş davranışlarının türleri, boyutları ve benzer kavramlarla ilişkilerine yönelik bir yazın incelemesi. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 32(2), 103-132. https://doi.org/10.17065/huiibf.92053
Doğan, S., & Kılıç, S. (2014). Üretkenlik karşıtı iş davranışlarının türleri, boyutları ve benzer kavramlarla ilişkilerine yönelik bir yazın incelemesi. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 32(2), 103-132. https://doi.org/10.17065/huiibf.92053
Eroğlu, A., Topcu, M. K., & Basım, H. N. (2018). Bireysel yenilikçi davranışların çalışma arkadaşları ile çatışma ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkileri: Kamu sektöründe bir araştırma. Business and Economics Research Journal, 9(1), 123-136. https://doi.org/10.20409/berj.2018.96
Ertürk, E., & Bedük, A. (2015). Sosyal mübadele teorisi bağlamında güç mesafesi ve örgütsel adalet algılamalarının örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi. İşletme Bilimi Dergisi, 3(1), 1-19. https://doi.org/10.22139/ibd.72405
Eva, N., Meacham, H., Newman, A., Schwarz, G., & Tham, T. L. (2019). Is co-worker feedback more important than supervisor feedback for increasing innovative behavior? Human Resource Management, 58(4), 383-396. https://doi.org/10.1002/hrm.21960
Fettahlıoğlu, Ö. O. (2015). Kurumsal itibar yönetiminin, psikolojik sözleşme ihlali ile üretkenlik karşıtı davranışlar ilişkisinde düzenleyici etkisi. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 2015(4), 132-149.
Gouldner, A. W. (1960). The norm of reciprocity: A preliminary statement. American Sociological Review, 25(2), 161-178. https://doi.org/10.2307/2092623
Griep, Y., & Vantilborgh, T. (2018). Reciprocal effects of psychological contract breach on counterproductive and organizational citizenship behaviors: The role of time. Journal of Vocational Behavior, 104, 141-153. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2017.10.013
Guest, D. E. (1998). Is the psychological contract worth taking seriously? Journal of Organizational Behavior, 19, 649-664. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1379(1998)19:6<649::AID-JOB972>3.0.CO;2-S
Guest, D. E., & Conway, N. (2002). Communicating the psychological contract: An employer perspective. Human Resources Management Journal, 12(2), 22-38. https://doi.org/10.1111/j.1748-8583.2002.tb00062.
Gürsel, M. (2022). Kamu yararına bağlılığın iş tatmini ile ilişkisinde kişi-örgüt uyumunun aracı değişken rolü. [Yüksek Lisans Tezi]. (778442), SB Enstitüsü, Pamukkale Üniversitesi.
Hackman, R., & Oldham, G. R. (1975). Development of the Job Diagnostic Survey. Journal of Applied Psychology, 60(2), 159-170. https://doi.org/10.1037/h0076546
Holland, D., & Scullion, H. (2021). Towards a talent retention model: Mapping the building blocks of the psychological contract to the three stages of the acquisition process. The International Journal of Human Resource Management, 32(13), 2683-2728. https://doi.org/10.1080/09585192.2019.1569546
Huang, Y. H. (2004). Pavement analysis and design. Pearson, Prentice Hall.
Ilkım, N., & Derin, N. (2018). Algılanan iş güvencesizliği, iş tatmini ve birey-örgüt uyumu kavramları arasındaki ilişkiler. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 18(36), 238-254. https://doi.org/10.30976/susead.356674
Janssen, O. (2000). Job demands, perceptions of effort-reward fairness and innovative work behaviour. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 73(3), 287–302. https://doi.org/10.1348/096317900167038
Janssen, O. (2000). Job demands, perceptions of effort-reward fairness and innovative work behaviour. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 73(3), 287–302. https://doi.org/10.1348/096317900167038
Janssen, O. (2003). Innovative behavior and job involvement at the price of conflict and less satisfactory relations with co-workers. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 76(3), 347-364. https://doi.org/10.1348/096317903769647210
Jufrizen, J., Khair, H., Siregar, A. P. W., & Hawariyuni, W. (2023). Person-organization fit and employee performance: Mediation role of job satisfaction and organizational commitment. Jurnal Organisasi dan Manajemen, 19(2), 360-378. 10.33830/jom.v19i2.5861.2023
Kalıpsız, A. (1981). İstatistik Yöntemler. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayları.
Kanter, R. M. (1988). When a thousand flowers bloom: Structural, collective and social conditions for innovation in organization. Research in Organizational Behavior, 10, 169-211. 10.1016/B978-0-7506-9749-1.50010-7
Kaplan, R. S. (2020). Örgütsel çekicilik, birey örgüt uyumu ve iş tatmini ilişkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma. [Yüksek Lisans Tezi]. (640994), SB Enstitüsü, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
Karaeminoğulları, A. (2012). Birey-örgüt uyumunun ahlaki değerlendirmeler ve ahlaki niyet üzerindeki etkisinin kültürler arası bağlamda incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi]. (328531), SB Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi.
Karani, A., Deshpande, R., Mall, S., & Jayswal, M. (2022). Testing the link between psychological contract, innovative behavior, and multidimensional well-being during the COVID-19 pandemic. International Journal of Sociology and Social Policy, 42(5/6), 509-525. https://doi.org/10.1108/IJSSP-02-2021-0032
Kobanoğlu, M. S., & Uygungil Erdoğan, S. (2022). Psikolojik sözleşme ihlalinin üretkenlik karşıtı iş davranışlarına etkisinde örgütsel sinizmin aracı rolü. İktisat İşletme ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 1(2), 179-194. https://doi.org/10.58654/jebi.1205706
Koomson, S. (2021). Psychological contract breach moderates job satisfaction–citizenship behaviour relationship. PSU Research Review, 8(1), 179-194. https://doi.org/10.1108/PRR-07-2021-0032
Kotter, J. P. (1973). The psychological contract: Managing the joining-up process. California Management Review, 15, 91-99. http://dx.doi.org/10.2307/41164442
Köksal, K., Eroğluer, K., & Yapar, H. (2018). Psikolojik sözleşme ihlalinin yenilikçi davranışa etkisi: Örgütsel sessizliğin rolü. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 687-696. https://doi.org/10.18092/ulikidince.434389
Kristof, A. L. (1996). Person-organization fit: An integrative review of its conceptualizations, measurement, and implications. Personnel Psychology, 49(1), 1-49. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1996.tb01790.x
Landy, F. J., & Conte, J. M. (2007). Work in the 21st century: An introduction to industrial and organizational psychology (2nd ed.). Blackwell Publishing.
Larwood, L., Wright, T. A., Desrochers, S., & Dahir, V. (1998). Extending latent role and psychological contract theories to predict intent to turnover and politics in business organizations. Group & Organization Management, 23(2), 100-123. https://doi.org/10.1177/1059601198232002
Luthans, F. (1992). Organizational behavior (6th ed.). McGraw-Hill, Inc.
Mahdi, A. F., Zin, M. Z. M., Nor, M. R. M., Sakat, A. A., & Naim, A. S. A. (2012). The relationship between job satisfaction and turnover intention. American Journal of Applied Sciences, 9(9), 1518-1526.
Marcus, B., & Schuler, H. (2004). Antecedents of counterproductive behavior at work: A general perspective. Journal of Applied Psychology, 89(4), 647–660. https://doi.org/10.1037/0021-9010.89.4.647
McCulloch, M. C., & Turban, D. B. (2007). Using Person-Organization fit to select employees for high-turnover jobs. International Journal of Selection and Assessment, 15(1), 63-71. https://doi.org/10.1111/j.1468-2389.2007.00368.x
McDonald, D. J., & Makin, P. J. (2000). The psychological contract, organizational commitment and job satisfaction of temporary staff. Leadership & Organization Development Journal, 21, 84-91. http://dx.doi.org/10.1108/01437730010318174
Menninger, K. (1958). Theory of psychoanalytic technique. Basic Books.
Milanović, S., Đokić, M., & Đorđević, B. (2018). The influence of psychological contract breach on job satisfaction. Facta Universitatis, Series: Economics and Organization, 203-215. 10.22190/FUEO1803203M
Millward, L. J., & Hopkins, L. J. (1998). Psychological contracts, and job commitment. Journal of Applied Psychology, 28(16), 1530-1556. https://doi.org/10.1080/026999498332297
Mimaroğlu, H. (2008). Psikolojik sözleşmenin personelin tutum ve davranışlarına etkileri: Tıbbi satış temsilcileri üzerinde bir araştırma. [Doktora Tezi]. (217052), SB Enstitüsü, Çukurova Üniversitesi.
Mitchell, M. S., & Ambrose, M. L. (2007). Abusive supervision and workplace deviance: The moderating effects of negative reciprocity beliefs. Journal of Applied Psychology, 92 (4), 1159-1168. https://doi.org/10.1037/0021-9010.92.4.1159
Muchinsky, P. M., & Monahan, C. J. (1987). What is person–environment congruence? Supplementary versus complementary models of fit. Journal of Vocational Behavior, 31(3), 268–277. https://doi.org/10.1016/0001-8791(87)90043-1
Neuman, J. H., & Baron, R. A. (1998). Workplace violence and workplace aggression: Evidence concerning specific forms, potential causes, and preferred targets. Journal of Management, 24(3), 391-419. https://doi.org/10.1016/S0149-2063(99)80066-X
Öcel, H. (2010). Üretim Karşıtı İş Davranışları Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Türk Psikoloji Yazıları, 13(26), 18-26.
Özpehlivan, M. (2019). İş tatmini: Kavramsal gelişimi, bireysel ve örgütsel etkileri, yararları ve sonuçları. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 43-70.
Pate, J., & Malone, C. (2000). Enduring perceptions of violation. Human Resource Management International Digest, 8(6), 28-30. 10.1108/03090590010321124
Pelenk, S. E. (2017). The effect of individual innovativeness behaviours on employees’ job performance: A study on the technology sector employees. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 2(2), 2-14.
Polat, M. (2020). Psikolojik sözleşme ihlallerinin üretkenlik karşıtı iş davranışlarına etkisi: Bir alan araştırması. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 377-408. https://doi.org/10.31463/aicusbed.681271
Polatcı, S., & Özçalık, F. (2015). Çalışanların örgütsel adalet algıları ile üretkenlik karşıtı iş davranışları etkileşiminde pozitif ve negatif duygusallığın aracılık etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 215-234. https://doi.org/10.16953/deusbed.04863
Rahman, S. S. A., Abdul, R. A., & Dahalan, N. A. (2013). Relationship between person-organization fit, psychological contract violation on counterproductive work behaviour. International Journal of Business and Social Science, 4(4), 133-138.
Rousseau, D. M. (1990). New hire perceptions of their own and their employer’s obligations: A study of psychological contracts. Journal of Organizational Behavior, 11, 389-400. http://dx.doi.org/10.1002/job.4030110506
Rousseau, D. M. (2001). Schema, promise, and mutuality: The building blocks of the psychological contract. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 74(4), 511–541. https://doi.org/10.1348/096317901167505
Scott, S. G., & Bruce, R. A. (1994). Determinants of innovative behavior: A path model of individual innovation in the workplace. Academy of Management Journal, 37(3), 580–607. https://doi.org/10.2307/256701
Sevimli, F., & İşcan, Ö. F. (2005). Bireysel ve iş ortamına ait etkenler açısından iş doyumu. Ege Academic Review, 5(1), 55-64.
Sezer, Z. A. (2023). Çıplak istatistik. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1025-1034. https://doi.org/10.18037/ausbd.1326153
Sezgin, O., & Uçar, Z. (2021). Psikolojik sözleşme ihlali ile yenilikçi iş davranışı ilişkisinde örgütsel sinizmin rolü. Yönetim Bilimleri Dergisi, 19(39), 225-248. https://doi.org/10.35408/comuybd.752766
Shah, S., & Ayub, M. (2021). The impact of person-job fit, person-organization fit on job satisfaction. Journal of Entrepreneurship, Management, and Innovation, 3(1), 57-76. https://doi.org/10.52633/jemi.v3i1.51
Sharma, P., & Chrisman, J. J. (1999). Toward a reconciliation of the definitional issues in the field of corporate entrepreneurship. Entrepreneurship: Theory and Practice, 23(11), 1-16. https://doi.org/10.1007/978-3-540-48543-8_4
Shore, L., Tetrick, L. E., Taylor, M. S., Coyle-Shapiro, J. A.-M., Liden, R. C., McLean Parks, J., … Van Dyne, L. (2004). The employee-organization relationship: A timely concept in a period of transition. In J. Martocchio & G. Ferris (Eds.), Research in personnel and human resources management (Vol. 23, pp. 291–370). Amsterdam, the Netherlands: Elsevier.
Solmuş, T. (2004). İş yaşamında duygular ve kişilerarası ilişkiler: Öfke - saldırganlık ve romantik ilişkiler. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 6(1).
Spector, P. E., Fox, S., Penney, L. M., Bruursema, K., Goh, A., & Kessler, S. (2006). The dimensionality of counterproductivity: Are all counterproductive behaviors created equal? Journal of Vocational Behavior, 68(3), 446-460. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2005.10.005
Turnley, W. H., & Feldman, D. C. (1999). The impact of psychological contract violations on exit, voice, loyalty, and neglect. Human Relations, 52(7), 895-922. https://doi.org/10.1177/001872679905200703
Ulutaş, M. (2010). Birey-örgüt uyumu kuramı ve Dalaman Havalimanı çalışanları üzerine bir alan araştırması. [Doktora Tezi]. (279079), SB Enstitüsü, Selçuk Üniversitesi.
Ünsal Akbıyık, B. S. (2018). Psikolojik ayrıcalığın üretkenlik karşıtı davranışlara etkisi: Psikolojik sözleşmenin ihlal edilmesinin aracılık rolü. İşletme Araştırmaları Dergisi - Journal of Business Research-Turk, 10(3), 234-255.
Van de Ven, A. H. (1986). Central problems in the management of innovation. Management Science, 32, 590-607. https://doi.org/10.1287/mnsc.32.5.590
Wagner, J. A., & Hollenbeck, J. R. (2010). Organizational behavior: Securing competitive advantage. Routledge.
West, M. A. (2002). Sparkling fountains or stagnant ponds: An integrative model of creativity and innovation implementation in work groups. Applied Psychology, 51(3). https://doi.org/10.1111/1464-0597.00951
Woodman, R. W., Sawyer, J. E., & Griffin, R. W. (1993). Toward a theory of organizational creativity. Academy of Management Review, 18(2), 293-321. https://doi.org/10.5465/amr.1993.941922
Xu, Y., Liu, K., Chen, K., & Feng, M. (2023). How does person-environment fit relate to career calling? The role of psychological contracts and organizational career management. Psychology Research and Behavior Management, 16, 1597-1614. https://doi.org/10.2147/PRBM.S404374
Yıldız, A., & Uzunbacak, H. H. (2021). The effect of person-organization fit on job satisfaction: The role of workplace happiness. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 8(3), 1670-1698. https://doi.org/10.30798/makuiibf.912718
Zikmund, W. G., Babin, B. J., Carr, J. C., & Griffin, M. (2009). Business research methods (8th ed.). South-Western College Pub.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
