Ergenlerde Sürekli Kaygı ve Sosyal Medya Bağımlılığı İlişkisinde Günlük Sosyal Medya Kullanım Süresinin Düzenleyici Rolü
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18465748Anahtar Kelimeler:
Sosyal medya, kaygı, bağımlılık, düzenleyicilik, ergenÖzet
Bu araştırma, ergenlerde sürekli kaygı ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkiyi incelemeyi ve günlük sosyal medya kullanım süresinin bu ilişkideki düzenleyici rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dijital teknolojilerin gündelik yaşama yoğun biçimde entegre olmasıyla birlikte, sosyal medya ergenler için temel bir iletişim ve etkileşim alanına dönüşmüştür. Ergenlik dönemi; kimlik gelişimi, duygusal düzenleme ve nörobiyolojik olgunlaşmanın eşzamanlı olarak sürdüğü, bireyin çevresel etkilere daha açık olduğu kritik bir gelişim evresidir. Bu dönemde sosyal medya, bilgiye erişim ve sosyal bağlanma açısından işlevsel bir araç olabilse de, kontrolsüz ve zorlayıcı biçimde kullanıldığında sosyal medya bağımlılığına dönüşebilmekte ve bireyin akademik, sosyal ve psikolojik işlevselliğini olumsuz etkileyebilmektedir. Alan yazın, özellikle kaygı düzeyinin yüksek olduğu bireylerde sosyal medya kullanımının bir başa çıkma stratejisine dönüştüğünü ve zamanla bağımlılık örüntülerini beslediğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışmada, ergenlerin sürekli kaygı düzeylerinin sosyal medya bağımlılığını yordama gücü ve bu ilişkide kullanım süresinin rolü ele alınmıştır.
Araştırma, ilişkisel tarama modelinde tasarlanmış ve Van ilinde öğrenim gören 12–18 yaş aralığındaki 452 ergenle yürütülmüştür. Veriler, Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, Sürekli Kaygı Envanteri ve Kişisel Bilgi Formu aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, sürekli kaygı ile sosyal medya bağımlılığı arasında pozitif ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Sürekli kaygı, sosyal medya bağımlılığının anlamlı bir yordayıcısıdır ve bu değişken, bağımlılıktaki varyansın önemli bir bölümünü açıklamaktadır. Ayrıca, günlük sosyal medya kullanım süresinin bu ilişkide düzenleyici bir rol üstlendiği saptanmıştır. Kullanım süresi arttıkça, sürekli kaygı ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkinin güçlendiği görülmüştür. Özellikle günde üç saat ve üzeri sosyal medya kullanan ergenlerde, kaygının bağımlılık üzerindeki etkisi daha belirgindir. Bu sonuçlar, sosyal medya bağımlılığına yönelik önleyici ve müdahaleci yaklaşımların yalnızca bireysel psikolojik yatkınlıklara değil, aynı zamanda kullanım süresi gibi davranışsal parametrelere de odaklanması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Referanslar
Allen, K. A., Ryan, T., Gray, D. L., McInerney, D. M., ve Waters, L. (2014). Social Media Use and Social Connectedness in Adolescents: The Positives and the Potential Pitfalls. The Australian Educational and Developmental Psychologist, 31(1), 18–31.
Amirthalingam, J. ve Khera, A. (2024). Understanding Social Media Addiction: A Deep Dive. Cureus, 16(10), e72499. https://doi.org/10.7759/cureus.72499
Andreassen, C. S. (2015). Online social network site addiction: A comprehensive review. Current addiction reports, 2(2), 175-184.
Barlow, D. H. (2002). Anxiety and its disorders: The nature and treatment of anxietyand panic. Guilford Press.
Beck, A. T. (1991). Cognitive therapy and the emotional disorders. Penguin Books.
Biggs, J. T. ve Moore, J. T. (1993). The Psychology of Anxiety. Academic Press.
Błachnio, A., Przepiorka, A. ve Pantic, I. (2016). Association between Facebook addiction, self-esteem and life satisfaction: A cross-sectional study. Computers in Human Behavior, 55, 701–705.
Boer, M., van den Eijnden, R. J. J. M., Boniel-Nissim, M., Wong, S. L., Inchley, J. C., Badura, P., Craig, W. M., Gobina, I., Kleszczewska, D., Klanšček, H. J. ve Stevens, G. W. J. M. (2020). Adolescents' Intense and Problematic Social Media Use and Their Well-Being in 29 Countries. The Journal of adolescent health: Official publication of the Society for Adolescent Medicine, 66(6S), S89–S99. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2020.02.014
Brand, M., Young, K. S., Laier, C., Wölfling, K. ve Potenza, M. N. (2016). Integrating psychological and neurobiological considerations regarding the development and maintenance of specific Internet-use disorders: An Interaction of Person-Affect-Cognition-Execution (I-PACE) model. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 71, 252-266.
Caplan, S. E. (2010). Theory and measurement of generalized problematic Internet use: A two-step approach. Computers in human behavior, 26(5), 1089-1097.
Casey, B. J., Jones, R. M. ve Hare, T. A. (2008). The adolescent brain. Annals of the New York Academy of Sciences, 1124(1), 111–126.
Clark, J. L., Algoe, S. B. ve Green, M. C. (2017). Social Network Sites and Well-Being: The Role of Social Connection. Current Directions in Psychological Science, 27(1), 32-37.
Compas, B. E., Jaser, S. S., Bettis, A. H., Watson, K. H., Gruhn, M. A., Dunbar, J. P., Williams, E. ve Thigpen, J. C. (2017). Coping, emotion regulation, and psychopathology in childhood and adolescence: A meta-analysis and narrative review. Psychological Bulletin, 143(9), 939–991. https://doi.org/10.1037/bul0000110
Dadiotis, A., Bacopoulou, F., Kokka, I., Vlachakis, D., Chrousos, G. P., Darviri, C. ve Roussos, P. (2021). Validation of the Greek version of the Bergen social media addiction scale in undergraduate students. EMBnet. Journal, 26, e975.
Dahl, R. E., Allen, N. B., Wilbrecht, L. ve Suleiman, A. B. (2018). Importance of investing in adolescence from a developmental science perspective. Nature, 554(7693), 441-450.
Deniz, L. ve Gürültü, E. (2018). Lise Öğrencilerinin Sosyal Medya Bağımlılıkları. Kastamonu Education Journal, 26(2), 355-367. https://doi.org/10.24106/kefdergi.389780
Dong, W., Tang, H., Wu, S., Lu, G., Shang, Y. ve Chen, C. (2024). The effect of social anxiety on teenagers’ internet addiction: the mediating role of loneliness and coping styles. BMC psychiatry, 24(1), 395.
Fassi, L., Ferguson, A. M., Przybylski, A. K., Ford, T. J. ve Orben, A. (2025). Social media use in adolescents with and without mental health conditions. Nature human behaviour, 9(6), 1283–1299. https://doi.org/10.1038/s41562-025-02134-4
Hanna, E., Ward, L. M., Seabrook, R. C., Jerald, M., Reed, L., Giaccardi, S. ve Lippman, J. R. (2017). Contributions of social comparison and self-objectification in mediating associations between Facebook use and emergent adults' psychological well-being. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 20(3), 172-179.
Kardefelt-Winther, D. (2014). A conceptual and methodological critique of internet addiction research: Towards a model of compensatory internet use. Computers in human behavior, 31, 351-354.
Kessler, R. C., Avenevoli, S., Costello, E. J., Georgiades, K., Green, J. G., Gruber, M. J., He, J. P., Koretz, D., McLaughlin, K. A., Petukhova, M., Sampson, N. A., Zaslavsky, A. M. ve Merikangas, K. R. (2012). Prevalence, persistence, and sociodemographic correlates of DSM-IV disorders in the National Comorbidity Survey Replication Adolescent Supplement. Archives of general psychiatry, 69(4), 372–380. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.160
Koc, M., & Gulyagci, S. (2013). Facebook addiction among Turkish college students: The role of psychological health, demographic, and usage characteristics. Cyberpsychology, behavior, and social networking, 16(4), 279-284.
Kraut, R., Patterson, M., Lundmark, V., Kiesler, S., Mukophadhyay, T. ve Scherlis, W. (1998). Internet paradox: A social technology that reduces social involvement and psychological well-being?. American psychologist, 53(9), 1017.
Kwon, M., Lee, J. Y., Won, W. Y., Park, J. W., Min, J. A., Hahn, C., Gu, X., Choi, J. H. ve Kim, D. J. (2013). Development and validation of a smartphone addiction scale (SAS). PloS one, 8(2), e56936. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0056936
Liu, M., Kamper-DeMarco, K. E., Zhang, J., Xiao, J., Dong, D. ve Xue, P. (2022). Time spent on social media and risk of depression in adolescents: a dose–response meta-analysis. International journal of environmental research and public health, 19(9), 5164.
Lozano Blasco, R., Latorre Cosculluela, C. ve Quílez Robres, A. (2020). Social network addiction and its impact on anxiety level among university students. Sustainability, 12(13), 5397.
McLoughlin, E., Fletcher, D., Slavich, G. M., Arnold, R., & Moore, L. J. (2021). Cumulative lifetime stress exposure, depression, anxiety, and well-being in elite athletes: A mixed-method study. Psychology of Sport and Exercise, 52, 101823.
Montag, C., Demetrovics, Z., Elhai, J. D., Grant, D., Koning, I., Rumpf, H.-J., Spada, M. M., Throuvala, M. ve van den Eijnden, R. (2024). Problematic social media use in childhood and adolescence. Addictive Behaviors, 153, 107980.
Nagata, J. M., Otmar, C. D., Shim, J., Balasubramanian, P., Cheng, C. M., Li, E. J., Al-Shoaibi, A. A. A., Shao, I. Y., Ganson, K. T., Testa, A., Kiss, O., He, J. ve Baker, F. C. (2025). Social Media Use and Depressive Symptoms During Early Adolescence. JAMA network open, 8(5), e2511704. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2025.11704
Odgers, C. L. Ve Jensen, M. R. (2020). Annual research review: Adolescent mental health in the digital age: Facts, fears, and future directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 61(3), 336-348.
Orben, A. (2020). Teenagers, screens and social media: A narrative review of reviews and key studies. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 55, 407–414. https://doi.org/10.1007/s00127-019-01825-4
Öner, L. ve Le Compte, A. (1983). Durumluk-Sürekli KaygıEnvanteri El Kitabı. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
Özgenel, M., Canpolat, Ö. ve Ekşi, H. (2019). Ergenler için Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 6, 629–662.
Paus, T., Keshavan, M. ve Giedd, J. N. (2008). Why do many psychiatric disorders emerge during adolescence? Nature reviews. Neuroscience, 9(12), 947–957. https://doi.org/10.1038/nrn2513
Peris, M., de la Barrera, U., Schoeps, K. ve Montoya-Castilla, I. (2020). Psychological risk factors that predict social networking and Internet addiction in adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(12), 4598. https://doi.org/10.3390/ijerph17124598
Sampasa-Kanyinga, H. ve Lewis, R. F. (2015). Frequent use of social networking sites is associated with poor psychological functioning among children and adolescents. Cyberpsychology, behavior, and social networking, 18(7), 380-385.
Sha, P. ve Dong, X. (2021). Research on adolescents regarding the indirect effect of depression, anxiety, and stress between TikTok use disorder and memory loss. International journal of environmental research and public health, 18(16), 8820.
Spielberger, C. D. (1966). Theory and research on anxiety. Anxiety and behavior, 1(3), 413-428.
Spielberger, C. D. (1972). Anxiety: current trends in theory and research: I. New York,
Steinberg, L. (2005). Cognitive and affective development in adolescence. Trends in Cognitive Sciences, 9(2), 69–74. https://doi.org/10.1016/j.tics.2004.12.005
Şireli Bingöl, Ö. Ve Çolak, M. (2023). Ergenlerde Sosyal Medya Bağımlılığı ve Psikopatoloji ile İlişkisi. Turkish Journal of Child and Adolescent Mental Health, 30(1), 28-33. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2021.46320
Tankovska, H. (2021, January 28). Percentage of U.S. population who currently use any social media from 2008 to 2019. Statista. https://www.statista.com/statisti cs/273476/percentage-of-us-population-with-a-social-network-profile/#:~:text=In %20the%20United%20States.
Tenzin, K., Dorji, T., Choeda, T., Wangdi, P., Oo, M. M., Tripathi, J. P., Tenzin, T. ve Tobgay, T. (2019). Internet Addiction among Secondary School Adolescents: A Mixed Methods Study. JNMA; journal of the Nepal Medical Association, 57(219), 344–351. https://doi.org/10.31729/jnma.4292
Tutkun-Ünal, A. (2015). Sosyal medya bağımlılığı: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma.
Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Valkenburg, P. M. ve Peter, J. (2013). The differential susceptibility to media effects model. Journal of communication, 63(2), 221-243.
Vannucci, A., Flannery, K. M. ve McCauley Ohannessian, D. (2017). Social media use and anxiety in emerging adults. Journal of Affective Disorders, 207, 163–166.
Whiting, A. ve Williams, D. (2013). Why people use social media: a uses and gratifications approach. Qualitative market research: an international journal, 16(4), 362-369.
Wiedemann, K. (2015). Anxiety and anxiety disorders. İnternational Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2, 804-810. http://dx.doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.27006-2.
World Health Organization. (2017). Depression and other common mental disorders: Global health estimates. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/depression-global-health-estimates
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
