Evrensel Tasarım Dersi Öğrenim Çıktıları Kapsamında Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Hoca Ahmed Yesevi Kütüphanesi ile Vali Şinasi Kuş Kültür ve Kongre Merkezi’nin Değerlendirilmesi

Özet

Evrensel tasarım, kişinin içinde bulunduğu çevreyi bireysel farklılıklarından (yaş, cinsiyet, engellilik durumu vb.) bağımsız olarak eşit, güvenli ve erişilebilir biçimde kullanabilmesini hedefleyen kapsayıcı bir tasarım yaklaşımıdır. Üniversite kampüsleri ise, farklı kullanıcı profillerinin tümüne aynı anda hitap eden, sosyal ve fiziksel çevreyi eğitim ve öğretim çerçevesinde bir araya getiren kamusal mekânlardır. Bu çalışma, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi (NEVÜ) kampüsündeki yapıların (kültür ve kongre merkezi, kütüphane vb.) Evrensel Tasarım’ın yedi ilkesi (eşit kullanım, kullanımda esneklik, basit ve sezgisel kullanım, algılanabilir bilgilendirme, hata toleransı, düşük fiziksel çaba, yaklaşım ve kullanım için uygun boyut ve alan) kapsamında değerlendirilmesine odaklanmaktadır. Araştırma ayrıca kampüs yapılarındaki kullanıcılara hitap eden mekânsal düzenlemelere ve ihtiyaç duyulan donatı gereksinimlerine de dikkat çekmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın örneklemi NEVÜ Güzel Sanatlar Fakültesi İç Mimarlık Bölümü 2025-2026 eğitim ve öğretim yılı güz yarıyılında yürütülen “Evrensel Tasarım” dersi kapsamında sunulan öğrenim çıktılarına dayanmaktadır. Dönem süresince öğrenciler, evrensel tasarıma yönelik edindikleri teorik bilgileri kampüs içindeki farklı mekânlarda (fakülte binaları, kütüphane vb.) uygulamalı olarak gözlemlemişlerdir. Bu aşamada her öğrenci; evrensel tasarımın yedi ilkesi üzerinden kampüs yapılarını ve yakın çevrelerini incelemiş; daha sonrasında tasarım ilkelerine ilişkin (uygun/kısmen uygun (iyileştirilebilir) analizlerde bulunmuşlardır. Bunun yanında; literatür taraması yapılmış, yapılara ait saha bulguları/mevcut durum fotoğrafları çekilmiş, ve kullanıcılarla görüşmeler yapılarak çalışma alanları hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olunmuştur. Çalışmanın devamında öğrenciler, tespit ettikleri eksiklikler üzerinden kullanıcı ihtiyaçlarına ve söz konusu gereksinimlere yönelik mekânsal/donatı (oturma, çalışma vb.) tasarım önerileri geliştirmişlerdir. Öğrenim çıktılarının nitel araştırma yöntemlerinden biri olan içerik analizi ile değerlendirildiği çalışmada, değerlendirme ölçütü olarak Evrensel Tasarım’ın yedi ilkesi kullanılmış; tespit edilen bulgular söz konusu ilke başlıklarına göre sınıflandırılmıştır. Çalışmanın bulguları, kampüs ölçeğindeki eksikliklerin tespit edilmesine ve iyileştirme önerileri sunulmasına imkân verirken, kapsayıcılığın (erişilebilirlik, algılanabilir bilgi vb.) artırılmasına da olanak sağlamaktadır. Geliştirilen bu öneriler; öğrencilerin evrensel tasarım ilkeleri kapsamındaki saha deneyimlerini yorumlamaları ve yaptıkları analizleri somut birer tasarım kararına dönüştürebildiklerini görmeleri bakımından önem taşımaktadır.