Liberal Demokrasinin Krizi, Neoliberal Dönüşüm ve Demokratik Olmayan Liberalizmin Yükselişi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18445601Anahtar Kelimeler:
Siyaset Bilimi, Liberal demokrasi, NeoliberalizmÖzet
Bu çalışma, liberal demokrasinin krizini konjonktürel bir gerileme olarak değil, liberalizm ile demokrasi arasındaki tarihsel ve kurucu gerilimden kaynaklanan yapısal bir sorun olarak ele almaktadır. Günümüzde liberal demokrasilerin karşı karşıya olduğu kriz, yalnızca otoriter popülizmin yükselişi, siyasal kurumlara duyulan güvenin azalması, temsil ve katılımın zayıflaması gibi aktüel göstergelerle sınırlı değildir. Aksine bu kriz, bireysel hakların korunmasını merkeze alan liberalizm ile halkın temel siyasal kararları almasını savunan demokrasi arasındaki olumsal birliktelikten doğan içsel bir gerilime dayanmaktadır. Çalışma, literatürde yaygın olan ve demokrasinin krizini “liberal olmayan demokrasilerin” yükselişi üzerinden açıklayan yaklaşımları eleştirerek, asıl sorunun demokratik alanı daraltan “demokratik olmayan liberalizm” eğilimlerinde yattığını ileri sürmektedir. Neoliberal dönüşümle birlikte politik yaşamın ekonomikleşmesi, yurttaşlığın piyasa katılımına indirgenmesi, teknokrasi ve plütokrasinin güçlenmesi; liberal demokrasinin meşruiyet krizini derinleştirerek demokratik alanın tasfiyesine zemin hazırlamaktadır. Siyasal antagonizmanın rasyonalite söylemleriyle bastırıldığı bu “post-politik” ufukta; plütokrasi ve teknokrasi, halk egemenliği ilkesi yerine uzmanların egemenliğini ikame ederek meşruiyet krizini yapısal bir boyuta taşımaktadır. Krizin yapısal ve aktüel nedenlerini tartışan çalışma; günümüzün temel sorununun daha az liberalizm değil, aksine demokratik alanı daraltan “demokratik olmayan liberalizm” olgusu olduğunu iddia etmektedir.
Referanslar
Aristoteles (2004). Politika (M. Tunçay, Çev.). Remzi Kitabevi.
Berktay, F. (2008). Liberalizm. H. Birsen Örs (Ed.), 19. yüzyıldan 20. yüzyıla modern siyasal ideolojiler içinde (s. 47-114). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Berlin, I. (2007). İki özgürlük kavramı (M. Erdoğan Çev.). Liberal Düşünce Dergisi, 12(45), 59-72.
Brown, W. (2018). Halkın çözülüşü: neoliberalizmin sinsi devrimi (B. E. Aksoy, Çev.). İletişim Yayınları.
Castells, M. (2018). Rupture: the crisis of liberal democracy. Polity Press.
Certel, A. B. (2024). Alexis de Tocqueville’in düşüncesinde devlet, demokrasi ve sivil toplum (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Çağla, C. (2021). Demokrasi. Bilge Kültür-Sanat.
Demirel, T. (2023). Liberal demokrasi. Menderes Çınar (Ed.), Demokrasi, kavram, kurum, süreç içinde (s. 47-63). İletişim Yayınları.
Dumenil, G. & Levy, D. (2009). Kapitalizmin marksist iktisadı (S. Pelek, Çev.). İletişim Yayınları.
Erdoğan, M. (1999). Anayasal demokrasi. Siyasal Kitabevi.
Gough, J. (2002). Neoliberalism and socialisation in the contemporary city: opposites, complements and instabilities. Antipode, 34(3), 405-426.
Harvey, D. (2007). Neoliberalism as creative destruction. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 610(1), 22-44.
Harvey, D. (2015). Neoliberalizmin kısa tarihi (A. Onacak, Çev.). Sel Yayınları.
Held, D. (2025). Demokrasi modelleri (A. K. Çiftçi, Çev.). Felix Kitap.
Hobbes, T. (2010). Leviathan (S. Lim, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Jalušič, V. (2024). The Politics of crisis and contemporary forms of government. Vlasta Jalušič & Wolfgang Heuer (Eds.), What kind of government? içinde (s. 95-16). Springer.
Köker, L. (2008). Demokrasi, eleştiri ve Türkiye. Dipnot Yayınları.
Laclau, E. (2007). Popülist akıl üzerine (N. B. Çelik, Çev.). Epos.
Locke, J. (2016). Hükümet üzerine birinci inceleme (F. Bakırcı, Çev.). İmaj Yayınevi.
Locke, J. (2018). Yönetim üzerine ikinci inceleme (F. Bakırcı, Çev.). Eksi Kitaplar.
Marshall, T. H. & Bottomore, T. (2006). Yurttaşlık ve toplumsal sınıflar (A. Kaya, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Mavelli, L. (2018). Citizenship for sale and the neoliberal political economy of belonging. International Studies Quarterly, 62(3), 482-493.
Merkel, W. (2011). Yerleşik ve kusurlu demokrasiler. Yılmaz Bingöl (Ed.), 21. yüzyılda demokrasi tartışmaları içinde (s. 43-73). Umuttepe Yayınları.
Michels, R. (2021). Siyasi partiler: modern demokrasideki oligarşik eğilimlerin sosyolojik incelemesi (İ. Sipahi, Çev.). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Montesquieu (2021). Kanunların ruhu üzerine (B. Gönen, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Mouffe, C. (2001). Demokratik paradoks (A. C. Aşkın, Çev.). Epos.
Mouffe, C. (2008). Siyasetin dönüşü (F. Bakırcı & A. Çolak, Çev.). Epos.
Mouffe, C. (2015). Siyasal üzerine (M. Ratip, Çev.). İletişim Yayınları.
Mouffe, C. (2019). Carl Schmitt ve liberal demokrasinin paradoksu. Chantal Mouffe (Ed.), Carl Schmitt’in meydan okuması içinde (s. 59-79), İletişim Yayınları.
Mounck, Y. (2021). Demokrasinin halkla imtihanı: liberal demokrasinin krizi, otoriter popülizmin yükselişi (İ. Özekmekçi, Çev.). H2O Kitap.
Plattner, M. F. (2019). Illiberal democracy and the struggle on the right. Journal of Democracy, 30(1), 5-19.
Reybrouck, D. V. (2022). Demokrasi krizi (Y. S. Kamadan, Çev.). Albaraka Yayınları.
Platon (1975). Devlet (S. Eyyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.). Remzi Kitabevi.
Schmidt, M. G. (2002). Demokrasi kuramlarına giriş (M. E. Köktaş, Çev.). Vadi Yayınları.
Schmitt, C. (2006). Siyasal kavramı (E. Göztepe, Çev.). Metis.
Schmitt, C. (2014). Parlamenter demokrasinin krizi (A. E. Zeybekoğlu, Çev.). Dost Kitabevi.
Schumpeter, J. A. (2014). Kapitalizm, sosyalizm ve demokrasi (H. İlhan, Çev.). Alter Yayıncılık.
Tocqueville, A. de. (2016). Amerika’da demokrasi (S. S. Özdemir, Çev.). İletişim Yayınları.
Yetiş, M. (2013). Tocqueville ve çoğunluğun tiranlığı. Armağan Öztürk (Ed.), Res Publica içinde (s. 227-265). Doğu Batı Yayınları.
Zabcı, F. (2015). Montesquieu: yasaların ruhu ve siyasal özgürlük, M. A. Ağaoğulları (Ed.), Sokrates’ten Jakobenlere Batı’da Siyasal Düşünceler içinde (s. 541-567). İletişim Yayınları.
Zakaria, F. (1997). The Rise of illiberal democracy. Foreign Affairs, 76(6), 22-43.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
