Şeyh Hamdullah Murakkaalarının Tezhiplerinin İncelenmesi: Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde Bulunan (Env. No: 2465) 1. Murakkaa Sayfasındaki Keşide Deseninin Tezhip Açısından Analizi ve Uygulaması

Özet

Türk İslam Kıt’ap Sanatlarında, müstesna bir yere sahip olan murakkaalar, tezhib sanatının uygulandığı alanlar olarak da sayısız örnekler sunmuştur. 16. yüzyılda yazılan Şeyh Hamdullah murakkaalarının tezhiblerinin incelenmesi adlı tezde murakkaa albümlerde, tezhib sanatının benzersiz örnekleri bir araya toplanmıştır. Günümüze kadar ulaşan yurtdışı ve yurtiçindeki bu hazinelerimiz bize tezhib sanatının kıt’ap sanatları ile gelişip Şeyh Hamdullah murakkaaları ile de zirveye ulaştığını göstermektedir. Yurt içindeki Albümler arasında Türk İslam Eserleri Müzesinde bulunan 7 albümden biri olan Envanter No: 2465 1. Murakkaanın keşidesindeki tezhibli alanın analizi yapılmıştır. Hattatların kendi ekollerini yansıttıkları bu sayfalardaki yazının çeşidine, harflerin keşidelerine ve hattatın imza ve not düştüğü alanlara göre de tezhib sanatı açısından yeni alanlar ortaya çıkarmıştır. Tezhib konusunun en önemli motiflerinden biri olan rumî motifinin birçok kullanım alanı vardır. Diğer motiflerle beraber kullanıldığı alanlarda da vazgeçilmez bir süsleme unsuru olarak görülmektedir. Rumî motifinin çeşitliliği ve girift kompozisyonu da hatâyî motifi ile tasarlanmış ve murakkaa albümün ilk sayfasında “Besmelenin” keşidesinde yerini almıştır. Bu nadide eser, bitkisel ve hayvansal motiflerin stilize edilerek yüzyıllardır mükemmel şekilde kullanımına en güzel örnektir. Uygulaması aşamasında ise kompozisyon hat sanatı ile buluşup yeniden yorumlanmıştır. İki renk altın ve siyah is mürekkebi ile orijinaline uygun olarak tezhib yapılmıştır. Günümüze kadar ulaşan bu hazineler, tezhib sanatının kıt’ap sanatları ile gelişip Şeyh Hamdullah murakkaalarının yeniden incelenmesiyle daha önce kayıt altına alınmayan bu kompozisyonu da gün ışığına çıkarmıştır.