4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu Kapsamında İtirazen Şikâyet Başvuru Bedeli

Özet

Kamu ihale hukukunda itirazen şikâyet müessesesi, ihale sürecindeki hukuka aykırılıkların idari aşamada giderilmesini sağlayan ve yargı yükünü hafifleten en kritik denetim safhasını teşkil etmektedir. Ancak bu denetim yolunun işletilebilmesi için öngörülen mali külfetler, özellikle de 2026 yılı güncellemeleriyle birlikte 64.000 TL barajını aşan başvuru bedelleri, doktrinde ve yargı kararlarında hak arama hürriyeti bağlamında yoğun tartışmalara sebebiyet vermiştir. Söz konusu meblağların yüksekliği, aday ve isteklilerin mülkiyet hakkı ile mahkemeye erişim hakkı arasında hassas bir denge kurulmasını zorunlu kılmıştır.

Bu çalışma, Anayasa Mahkemesi’nin 2025 yılında tesis ettiği ve ihale mevzuatındaki mali yükümlülüklerin anayasal sınırlarını yeniden çizen iptal kararları perspektifinde kapsamlı bir analiz sunmaktadır. Makale kapsamında öncelikle, başvuru bedellerinin hukuki niteliği; "harç", "masraf" ve "kamusal hizmet bedeli" kavramları üzerinden teorik bir tartışmaya açılmaktadır. Çalışmanın temel odağını ise, mevcut sistemde ciddi bir dönüşümü temsil eden ve yeni yürürlüğe giren "haklılık oranına göre iade" modeli oluşturmaktadır. Bu model, başvuru bedelinin salt başvuruyu zorlaştıran bir caydırıcılık aracı (pre-emptive barrier) olmaktan çıkarılarak; başvurunun kısmen veya tamamen haklı bulunması durumunda idarece iadesi zorunlu bir mali güvenceye dönüşme sürecini temsil etmektedir. Bu değerlendirmede; "başvuru bedelinin iadesi" mekanizmasının hukuk devleti, belirlilik ve ölçülülük ilkeleriyle olan illiyet bağı irdelenmektedir. Sonuç olarak çalışma, idarenin hukuka uygun davranma yükümlülüğünün bir sonucu olarak, haklılığı tescil edilen başvurucunun üzerindeki mali yükün hafifletilmesinin adil bir ihale düzeni için kaçınılmaz olduğunu savunmakta ve mevcut uygulamadaki aksaklıklara yönelik çözüm önerileri sunmaktadır.