İş Güvenliği Kültürü ve Güvensiz Davranışların İş Güvenliği Çıktılarına Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19360722Anahtar Kelimeler:
İş Sağlığı ve güvenliği, güvenlik kültürü, güvensiz davranış, iş kazaları, davranış temelli güvenlikÖzet
İş kazaları ve meslek hastalıkları, çalışan sağlığı ve işletmelerin sürdürülebilirliği açısından önemli bir sorun oluşturmaktadır. Yapılan araştırmalar, iş kazalarının önemli bir bölümünün çalışanların sergilediği güvensiz davranışlardan kaynaklandığını göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, güvensiz davranışların iş güvenliği çıktıları üzerindeki etkilerini incelemek ve bu davranışların azaltılmasına yönelik yaklaşımları literatür çerçevesinde değerlendirmektir. Çalışmada iş sağlığı ve güvenliği kapsamında güvenlik kültürü kavramı ele alınmış, güvensiz davranışların bireysel ve örgütsel nedenleri incelenmiş ve bu davranışların iş kazaları, verimlilik ve güvenlik kültürü üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Literatür bulguları, güvensiz davranışların iş kazalarının meydana gelmesinde önemli bir rol oynadığını ve güçlü bir güvenlik kültürünün bu davranışların azaltılmasında belirleyici olduğunu göstermektedir. Ayrıca davranış temelli güvenlik uygulamaları, etkili eğitim programları ve yönetimin güvenliğe yönelik kararlı tutumunun çalışanların güvenli davranış geliştirmesinde önemli katkı sağladığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, işletmelerin yalnızca teknik önlemlerle sınırlı kalmayıp çalışan davranışlarını merkeze alan bütüncül bir iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımı benimsemeleri gerektiği ortaya konulmuştur.
Referanslar
Altınel, H. (2011). İşçi sağlığı ve iş güvenliği. Detay Yayıncılık.
Arghami, S., Pouya Kian, M., & Mohammadfam, I. (2009). Effects of safety signs on the modification of unsafe behaviours. Journal of Advanced Medical and Biomedical Research, 17(68), 93-98.
Arghami, S., & Taghizadeh, F. (2017). Investigating the relationship between employee safe behavior and safety culture in a livestock industry. Journal of Human, Environment and Health Promotion, 2(3), 193-198.
Bayram, M., & Arpat, B. (2021). Güvenlik kültürü bileşenlerinin sağlıklı ve güvenli işyeri oluşumuna etkisi: Bir büyükşehir belediyesinde ampirik bir uygulama. Sosyal Güvenlik Dergisi, 11(1), 95-116.
Berglund, L., Johansson, J., Johansson, M., Nygren, M., & Stenberg, M. (2023). Exploring safety culture research in the construction industry. Work, 76, 549-560. https://doi.org/10.3233/WOR-220214
Choudhry, R. M. (2014). Behavior-based safety on construction sites: A case study. Accident Analysis & Prevention, 70, 14-23.
Çalış, Ç. (2022). İş güvenliği liderliği, iklimi ve davranışı. İksad Yayınevi.
Demirbilek, T. (2008). İşletmelerde iş güvenliği kültürünün geliştirilmesi. Çalışma Ortamı, 96, 5–7.
Fleming, M. & Lardner, R. (1999). Safety culture – the way forward. The Chemical Engineer, 685, 16-18.
Gallier, U., & Duart, F. (2025). Safety culture improvement proposals in high-risk industries: A semi-systematic literature review. Safety Science, 181, 106670. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2024. 106670.
Geller, E. S. (2001). The psychology of safety handbook. CRC Press.
Goetsch, D. L. (2011). Occupational safety and health for technologists, engineers, and managers. Pearson.
Hon, C. K. H., Hinze, J., & Chan, A. P. C. (2014). Safety climate and injury occurrence of repair, maintenance, minor alteration and addition workers. Facilities, 32(5–6), 188–207.
International Atomic Energy Agency. (2002). Safety culture in nuclear installations: Guidance for use in the enhancement of safety culture. IAEA.
International Nuclear Safety Advisory Group. (1986). Summary report on the post accident review meeting on the Chernobyl accident (Safety Series No. 75-INSAG-1). IAEA.
Jadidi, E., Borgheipour, H., & Mohammadfam, I. (2019). The effect of behavior-based safety interventions on the reduction of unsafe behavior. Archives of Occupational Health, 3(4), 443–451.
Jasiulewicz-Kaczmarek, M., Szwedzka, K., & Szczuka, M. (2015). Behaviour-based intervention for occupational safety – case study. Procedia Manufacturing, 3, 4876–4883. https://doi.org/10.1016/j.promfg.2015.07.615
Johansson, J., Berglund, L., Johansson, M., Nygren, M., Rask, K., & Samuelson, B. (2019). Occupational safety in the construction industry. Work, 64, 21–32.
Koydemir, F. S., Akyürek, S., & Topçuoğlu, E. M. (2014). Çalışma hayatında ve günlük yaşamda güvenlik kültürü (Rapor No: 64). Sage Matbaacılık.
Lee, T. R. (1996). Perceptions, attitudes and behavior: The vital elements of a safety culture. Health and Safety, 1–15.
Liang, Q., Zhou, Z., Ye, G., & Shen, L. (2022). Unveiling the mechanism of construction workers’ unsafe behaviors from an occupational stress perspective: A qualitative and quantitative examination of a stress–cognition–safety model. Safety Science, 145, 105486. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2021. 105486
Malakoutikhah, M., Rabiei, H., Hassanipour, S., & Jahangiri, M. (2021). The prevalence of unsafe behaviors in Iranian workers: A systematic review and meta-analysis. Iranian Journal of Public Health, 50(2), 257–270.
Meliá, J. L. (2015). A multi-agent safety response model in the construction industry. Work, 51, 549–556.
Mohajeri, M., Ardeshir, A., Malekitabar, H., & Rowlinson, S. (2021). Structural model of internal factors influencing the safety behavior of construction workers. Journal of Construction Engineering and Management, 147(11), 04021156.
Mohammadfam, I. (2010). Application of safety signs in controlling the rate of unsafe behaviors. Journal of Military Medicine, 12(1), 39–44.
Mushori, J., Rambo, C., Wafula, C., & Matu, J. (2021). Evaluating contractors’ safety record and its influence on performance of road infrastructural projects. World Journal of Engineering and Technology, 9, 203–228. https://doi.org/10.4236/wjet.2021.92015
Nişancı, Z. N., & Demirören Kaymak, J. (2020). Davranış odaklı iş güvenliği uygulamalarının iş güvenliği kültürüne etkisi. Journal of Yasar University, Special Issue on 3rd International EUREFE Congress, 21–39.
Patankar, M. S., Bigda-Peyton, T., Sabin, E., Brown, J., & Kelly, T. (2005). A comparative review of safety cultures. Saint Louis University & Federal Aviation Administration.
Pidgeon, N. (1998). Safety culture: Key theoretical issues. Work & Stress, 12(3), 202–216.
Reason, J. (1997). Managing the risks of organizational accidents. Ashgate.
Sönmez, G. (2018). Örgütlerde bir alt kültür olarak güvenlik kültürü. Yaz Yayınları.
Swuste, P., Gulijk, C., & Zwaard, W. (2010). Safety metaphors and theories: A review of the occupational safety literature of the US, UK and the Netherlands. Safety Science, 48, 1000–1018.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On ikinci kalkınma planı (2024–2028): İş sağlığı ve güvenliği çalışma grubu raporu. https://www.sbb.gov.tr
Ubeynarayana, C. U., Wong, K. L. X., & Guo, B. H. W. (2018). Factors influencing unsafe behaviors: A supervised learning approach. Accident Analysis & Prevention, 118, 77–85. https://doi.org/10.1016/ j.aap.2018.06.002
Yang, E., Kima, Y., & Rodgers, C. (2024). Effects of a behavior-based safetyobservation program: Promoting safebehaviors and safety climate at work. Work, 77 133–145. https://doi.org/ 10.3233/WOR-220465
Zou, P. X. W. (2011). Fostering a strong construction safety culture. Leadership and Management in Engineering, 11(1), 11–22. https://doi.org/10.1061/(ASCE)LM.1943-5630.0000093
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. Resmî Gazete Tarihi: 30.06.2012 Resmî Gazete Sayısı: 28339. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
