Deneyim Olarak İnteraktif Sanat: İzleyici Etkileşiminin Dewey’nin Deneyim Felsefesi Bağlamında Değerlendirilmesi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20500602Anahtar Kelimeler:
İnteraktif Sanat, John Dewey, Deneyim Olarak Sanat, Sanatsal Deneyim, Roy Ascott, Geribildirim DöngüsüÖzet
Modern sanat; dinamik ve katılımcı yapısıyla geleneksel sanatın nesneselliğini kırarak sanatın ve sanatta izleyici rolünün sorgulanmasına sebep olmuştur. İzleyiciyi pasif gözlemci konumundan çıkararak eserin yaratım sürecine aktif bir katılımcı olarak dahil eden İnteraktif Sanat pratiği, modern sanatın davranışçı vizyonunu yansıtmaktadır. İnteraktif sanatta, izleyici davranışı eserin anlamına katkı sunmakta ve izleyici daha önce olmadığı kadar eser üzerinde etki sahibi olarak konumlandırılmaktadır.
İzleyicinin sanatsal bağlama katılımını savunan filozof, eğitimci ve sosyal reformcu olan John Dewey, Deneyim Olarak Sanat adlı kitabında sanat deneyiminin izleyici olmadan eksik kaldığını öne sürmektedir.
Bu araştırma, interaktif sanat enstalasyonları ile izleyici arasında kurulan çift yönlü bağı, John Dewey’nin deneyim felsefesi ve "yapma ve maruz kalma" diyalektiği üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın teorik altyapısı; Roy Ascott’un "geribildirim döngüsü", "televarlık" ve "çift bilinç" kavramları ile desteklenerek, izleyicinin eserle kurduğu etkileşimde beş duyu organı ile beraber hissettiği propriyosepsiyon ve interosepsiyon gibi çoklu duyusal ve bedensel farkındalık süreçlerine değinilmiştir. Araştırma kapsamında Wooden Mirror, The Treachery of Sanctuary ve Origins of Imagination gibi örnek enstalasyonlar John Dewey’in deneyim felsefesi bağlamında değerlendirilerek; izleyici katılımının deneyimin inşaasına olan etkisi incelenmiştir.
Referanslar
Ahmed, U. (2018). Interaction and interactivity: In the context of digital interactive art installation. Lecture Notes in Computer Science, 10902, 241–257. https://doi.org/10.1007/978-3-319-91244-8_20
Ascott, R. (2003). Telematic embrace: Visionary theories of art, technology, and consciousness (E. A. Shanken, Ed.). University of California Press.
Aydın, A. (2015). Lived experience: Dewey's naturalistic conception [Yayımlanmamış doktora tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi. https://open.metu.edu.tr/handle/11511/24305
Dewey, J. (2021). Deneyim olarak sanat (N. Küçük, Çev.). VakıfBank Kültür Yayınları.
Dominic Harris Studio. (2025). Origins of imagination. https://www.dominicharris.com/artworks/origins-of-imagination
Field, R. (2021). John Dewey. Internet encyclopedia of philosophy. Northwest Missouri State University. https://iep.utm.edu/john-dewey/
Glanville, R. (1999). Acts between and between acts. R. Ascott (Ed.), Reframing consciousness içinde (ss. 11–15). Intellect Books.
Gündüz, Y. (2021). Türkiye'de öğretmen okullarının ve köy enstitülerinin doğuşunda John Dewey etkisi. Eleştirel Pedagoji, 67, 81–86.
Karatay, A. (2019). Duyulardan algılara kodlanan sanat: İnteraktif enstalasyon sanatı. Ulak Bilge, 39, 511–518.
Kelomees, R. (2023). The image in interaction and proprioception. Acta Academiae Artium Vilnensis, 163–191.
Krueger, M. W. (1977). Responsive environments. Proceedings of the National Computer Conference, 423–433.
Liu, W., & Kim, H.-G. (2024). Dynamic interplay: Exploring the evolution and multifaceted interaction of new media installation art. Asia-Pacific Journal of Convergent Research Interchange, 10(8), 513–528. https://doi.org/1047116
McClelland, K. A. (2005). John Dewey: Aesthetic experience and artful conduct. Education and Culture, 21(2), 44–62.
Milk, C. (2012). The treachery of sanctuary. http://milk.co/treachery.html
Obrist, M., & Velasco, C. (2025). Multisensory experiences: Formation, realization, and responsibilities. Communications of the ACM, 68(4), 50–59. https://doi.org/10.1145/3699594
Pickens, D. K. (t.y.). John Dewey. Salem Press biographical encyclopedia.
Random International. (2012). Rain room. Museum of Modern Art (MoMA). https://www.moma.org/ calendar/exhibitions/1352
Reichle, I. (2023). The artwork as a living system: Christa Sommerer's and Laurent Mignonneau's response to artificial life research. K. Ohlenschlager, P. Weibel, & A. Weidinger (Eds.), Christa Sommerer & Laurent Mignonneau: The artwork as a living system 1992–2022 içinde (ss. 326–335). The MIT Press.
Riedler, M. (2024). The artful life as transactional process: How John Dewey connects art, democracy, and everyday experience. International Journal of Progressive Education. https://doi.org/10.29329/ ijpe.2024.657.4
Rozin, D. (1999). Wooden mirror. https://www.smoothware.com/danny/woodenmirror.html
Sommerer, C., & Mignonneau, L. (1992). Interactive plant growing [Dijital, etkileşimli biyolojik enstalasyon]. https://zkm.de/en/artwork/interactive-plant-growing
Takala, G. B. (2023). The interactive creativity of the digital era: Exploring how media art redefines the relationship between audience and artwork. Studies in Art and Architecture, 2(3), 38–48. https://doi.org/10.56397/SAA.2023.09.04
Toy, E. (2017). İnteraktif sanatın oluşum süreci ve günümüzdeki durumu. L. Mercin (Ed.), Görsel iletişim tasarımı ve animasyon içinde (ss. 108–120). Pegem Akademi Yayıncılık. https://doi.org/10.14527/ 9786053186809
Wanjiku, N. J. (2024). Interactive installations: Engaging audiences through participatory art. Research Output Journal of Arts and Management, 3(1), 20–23.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
