İstanbul İlçeleri İçin Deprem Kırılganlık İndeksinin Belirlenmesi: CRITIC Yöntemi İle Bir Analiz
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19958927Anahtar Kelimeler:
Deprem kırılganlığı, İstanbul ilçeleri, kırılganlık indeksi, afet riski, çok kriterli karar verme, CRITIC YöntemiÖzet
Deprem riski, yalnızca fiziksel tehlike özellikleriyle değil, aynı zamanda sosyoekonomik ve demografik koşullarla da şekillenen karmaşık bir olgudur. Bu çalışmada, İstanbul ilçelerindeki deprem kırılganlığı, veriye dayalı ve objektif çok kriterli bir karar verme çerçevesi aracılığıyla değerlendirilmiştir. Analiz, en yüksek yer ivmesi (PGA), nüfus yapısı, gelir düzeyi, kalkınma endeksi (DEI) ve kırılgan nüfus grupları da dahil olmak üzere bir dizi fiziksel, demografik ve sosyoekonomik göstergeye dayanmaktadır. Ağırlıklandırma sürecinde objektifliği sağlamak için gösterge ağırlıklarının değişkenliklerine ve aralarındaki ilişkilere göre belirlenmesine olanak tanıyan CRITIC (Kriterler Arası Korelasyon Yoluyla Kriter Önemi) yöntemi kullanılmıştır.
Sonuçlar, özellikle engelli nüfus, kalkınma düzeyi ve gelir kapasitesi ile ilgili sosyal kırılganlık göstergelerinin, fiziksel tehlike yoğunluğundan daha önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Hesaplanan kırılganlık endeksi ( ), ilçeler arasında önemli farklılıklar göstermekte olup, İstanbul'daki deprem kırılganlığının oldukça heterojen olduğunu ve yerel sosyoekonomik koşullardan güçlü bir şekilde etkilendiğini göstermektedir.
Bu çalışma, ilçe düzeyinde kırılganlık değerlendirmesi için şeffaf ve tekrarlanabilir bir çerçeve sağlayarak afet riski literatürüne katkıda bulunmaktadır. Pratik açıdan bakıldığında, sonuçlar kaynak tahsisine öncelik verilmesi, hedefli müdahale stratejilerinin desteklenmesi ve afet riski yönetimi alanında kanıta dayalı politikaların geliştirilmesi için bilimsel bir temel sunmaktadır. Önerilen yaklaşım, benzer risklerle karşı karşıya olan diğer kentsel alanlara da uygulanabilir ve mekansal analiz ve tahmin modelleme tekniklerinin entegrasyonuyla daha da geliştirilebilir.
Referanslar
Diakoulaki, D., Mavrotas, G., Papayannakis, L., & Mavrotas, G. (1995). Determining objective weights in multiple criteria problems: The critic method. Computers & Operations Research, 22(7), 763–770. Elsevier BV. https://doi.org/10.1016/0305-0548(94)00059-h
L.Cutter, S., J. Boruff, B., & LynnShirley, W. (2003). Social Vulnerability to Environmental Hazards*. Social Science Quarterly, 84(2), 242–261. Wiley. https://doi.org/10.1111/1540-6237.8402002
Erdik, M., Aydinoglu, N., Fahjan, Y., Sesetyan, K., Demircioglu, M., Siyahi, B., Yuzugullu, O. (2003). Earthquake risk assessment for Istanbul metropolitan area. Earthquake Engineering and Engineering Vibration. Springer Science and Business Media LLC. 2(1), 1-23. https://doi.org/10.1007/ bf02857534
Wisner, B., Blaikie, P., Cannon, T. & Davis, I. (2004). At risk: Natural hazards, people’s vulnerability and disasters (2nd ed.). Routledge. ISBN: 9780415252164
Birkmann, J. (2006). Measuring vulnerability to natural hazards: Towards disaster resilient societies. United Nations University Press. ISBN: 9789280811353
Adger, W. N. (2006). Vulnerability. Global Environmental Change, 16(3), 268–281. https://doi.org/ 10.1016/j.gloenvcha.2006.02.006
Yücel, G., & Arun, G. (2010). Earthquake and physical and social vulnerability assessment for settlements: Case study Avcılar District. Megaron, 5(1), 23–32.
Düzgün, H. S. B., Yücemen, M. S., Kalaycıoğlu, H. S., & Kemec, S. (2011). An integrated earthquake vulnerability assessment framework for urban areas. Natural Hazards, 59(2), 917–947. https://doi.org/10.1007/s11069-011-9808-6
Zavadskas, E. K., Turskis, Z. & Kildienė, S. (2014). State of art surveys of overviews on MCDM/MADM methods. Technological and Economic Development of Economy, 20(1), 165–179. https://doi.org/10.3846/20294913.2014.892037
United Nations Office for Disaster Risk Reduction UNDRR. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü (2022). İllerin ve bölgelerin sosyo ekonomik gelişmişlik sıralaması araştırması SEGE 2022. https://www.sanayi.gov.tr/ assets/pdf/birimler/2022-ilce-sege.pdf
Turkish Statistical Institute (2023). Popular Statıstıcs. https://www.tuik.gov.tr/
AFAD (2023). Disaster and Emergency Management Presidency. https://en.afad.gov.tr/
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
