Yalçın Çakmak'ın Sultanın Kızılbaşları Adlı Eserine Eleştirel Bir Bakış

Özet

Bu araştırma, Doç. Dr. Yalçın Çakmak'ın Sultanın Kızılbaşları adlı eserini eleştirel bir perspektiften değerlendirmektedir. Çalışma, II. Abdülhamid döneminde (1876-1909) Osmanlı Devleti'nin Kızılbaş/Alevi topluluklara yönelik algı, söylem ve siyaset biçimlerini çok katmanlı bir tarihsel analizle ele almaktadır. Çakmak, Osmanlı arşiv belgelerini misyoner ve konsolosluk raporlarıyla birlikte kullanarak devletin bu topluluklara yönelik tutumunu ne salt baskı ne de bilinçli bir entegrasyon siyaseti olarak tanımlamaktadır. Eserin merkezî tezi, söz konusu dönemde tam anlamıyla kodifiye edilmiş, kurumsallaşmış ve her yerde tekdüze uygulanan bir "Alevi siyaseti"nden söz etmenin güç olduğu; bununla birlikte devletin erken modern dönemden devraldığı tarihsel kuşku belleğini, tashîh-i akâid politikalarını ve toplumsal dönüştürme arzusunu sürdürdüğü yönündedir. Makalede eserin temel bölümleri sırasıyla tartışılmakta; Kızılbaşlığın tarihsel kökleri, Osmanlı-Safevi geriliminin uzun dönemli etkileri, "mülhidlikten müphemliğe" uzanan kavramsal dönüşüm, misyoner ve Batılı söylemlerin ürettiği temsil biçimleri, nüfus bilgisinin iktidarla ilişkisi, tashîh-i akâid pratikleri, Anşa Bacı ve Dumuklu gibi temsil krizleri ile Dersim'in istisnai konumu değerlendirilmektedir. Sonuç olarak Sultan'ın Kızılbaşları, Alevilik tarihi araştırmalarının yanı sıra Osmanlı'nın son döneminin modernleşmesi, devlet-toplum ilişkileri ve dinî farklılıkların yönetimi bakımından özgün ve tartışmayı zenginleştiren bir akademik katkı olarak değerlendirilmektedir.