Z Kuşağı Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Farkındalığı Üzerine Bir Araştırma: Instagram Örneği
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20809762Anahtar Kelimeler:
toplumsal cinsiyet, sosyal medya, z kuşağı, farkındalık, InstagramÖzet
Bu çalışma, Z Kuşağı üniversite öğrencilerinin Instagram kullanımı bağlamında toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin farkındalık düzeylerini cinsiyet, gelir düzeyi ve günlük kullanım süresi değişkenleri açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, İstanbul’da bir vakıf üniversitesinin İktisadi ve İdari Bilimler ve Uygulamalı Bilimler Fakültesi’nde yer alan iletişim bölümlerinde öğrenim gören ve Instagram'ı aktif biçimde kullanan 113 öğrenciyle yürütülmüş, veri toplama aracı olarak Şanlı ve Karakuş (2025) tarafından geliştirilen Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Farkındalık Ölçeği'nin (TCEFÖ) platforma uyarlanmış 18 maddelik formu kullanılmıştır. Veriler bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü ANOVA ile analiz edilmiş ve bu örneklemde ölçeğin iç tutarlılık katsayısı α = ,82 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, örneklemin toplumsal cinsiyet eşitliğine ilişkin farkındalık düzeyinin görece yüksek (X̄ = 3,97) ve demografik değişkenlerden bağımsız biçimde homojen bir görünüm sergilediğini ortaya koymaktadır. Cinsiyet (p = ,194), hane halkı gelir düzeyi (p = ,175) ve günlük Instagram kullanım süresi (p = ,184) açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılaşmaya ulaşılamamıştır. Bu sonuç Z Kuşağı’nın farkındalık düzeyinin sosyoekonomik konumdan ya da platforma ayrılan süreden çok, nesle özgü dijital toplumsallaşma deneyimiyle şekillendiğine işaret etmektedir.
Referanslar
Akgül, H. (2022). X, Y ve Z Kuşağı bireylerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının incelenmesi. Uluslararası Eğitim Spektrumu Dergisi, 4(1), 31-42. https://doi.org/10.47806/ ijesacademic.1039180
Bayhan, V. (2013). Beden sosyolojisi ve toplumsal cinsiyet. Doğu Batı, 63, 147-164.
Blackstone, A. (2003). Gender roles and society. In J. R. Miller, R. M. Lerner, & L. B. Schiamberg (Eds.), Human ecology: An encyclopedia of children, families, communities, and environments (pp. 335-338). ABC-CLIO.
Buss, D. M. (1995). Psychological sex differences: Origins through sexual selection. American Psychologist, 50(3), 164-168.
Butkowski, C. P., Dixon, T. L., Weeks, K. R., & Smith, M. A. (2019). Quantifying the feminine self(ie): Gender display and social media feedback in young women's Instagram selfies. New Media & Society, 22(5), 817-837. https://doi.org/10.1177/1461444819871669
Büyükbaykal, A. C. I. (2007). Medyada Kadın Olgusu. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (28) 19-30.
Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (27. baskı). Pegem Akademi.
Çalışır, G., & Okur Çakıcı, F. (2015). Toplumsal cinsiyet bağlamında sosyal medyada kurulan benlik inşasının temsili. Turkish Studies, 10(10), 267-290. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8525
Çömlekçi, M. F., & Başol, O. (2019). Gençlerin sosyal medya kullanım amaçları ile sosyal medya bağımlılığı ilişkisinin incelenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 173-188.
Deaux, K., & Major, B. (1987). Putting gender into context: An interactive model of gender-related behavior. Psychological Review, 94(3), 369-389. https://doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.369
Dedeoğlu, S. (2000). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye'de aile ve kadın emeği. Toplum ve Bilim, 86, 139-170.
Doğan, E. (2021). Omniptikon sürecinde sosyal medyada toplumsal cinsiyet: Instagram örneği. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi, 15, 96-108.
Donovan, J. (2021). Feminist teori (A. Bora, M. A. Gevrek & F. Sayılan, Çev.). İletişim Yayınları.
Federici, S. (2018). Marx and feminism. Triple C, 16(2), 468-475.
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5th ed.). SAGE Publications.
Fietkiewicz, K. J., Lins, E., Baran, K. S., & Stock, W. G. (2016). Inter-generational comparison of social media use: Investigating the online behavior of different generational cohorts. Proceedings of the 49th Hawaii International Conference on System Sciences, 3829-3838. https://doi.org/10.1109/ HICSS.2016.477
Francis, T., & Hoefel, F. (2018). 'True Gen': Generation Z and its implications for companies. McKinsey & Company.
George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Pearson.
Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53, 59-68. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2009.09.003
Kıran, S., Küçükbostancı, H., & Emre, İ. E. (2020). Sosyal medya kullanımının kişiler üzerindeki etkilerinin incelenmesi. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 13(4), 435-441. https://doi.org/10.17671/ gazibtd.693331
Kırbaşoğlu Kılıç, L., & Eyüp, B. (2011). İlköğretim Türkçe ders kitaplarında ortaya çıkan toplumsal cinsiyet rolleri üzerine bir inceleme. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(3), 129-148.
Mermutlu, A., & Taş Çetin, F. (2023). Radikal feminist kuram ve annelik söylemi. Hafıza, 5(2), 163-176. https://doi.org/10.56671/hafizadergisi.1364026
Özdemir, L., Batga, B., & Uçar, B. (2019). Sosyal ağ kullanımının öğrencilerin algılanan toplumsal cinsiyet rolleri üzerine etkisi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 471-486.
Özdemir, N. (2019). Kuşaklararasılık ve kültürel değişme. Çocuk ve Medeniyet, 4(7), 125-149.
Pallant, J. (2020). SPSS survival manual (7th ed.). Open University Press.
Pratto, F., Sidanius, J., & Levin, S. (2006). Social dominance theory and the dynamics of intergroup relations. European Review of Social Psychology, 17(1), 271-320.
Rosenberg, H., Blondheim, M., & Sabag-Ben Porat, C. (2025). Who in the World Is Generation Z? The Rise of Mobile Natives and Their Socio-Technological Identity. Societies, 15(11), 314. https://doi.org/10.3390/soc15110314
Saewyc E. (2017). A Global Perspective on Gender Roles and Identity. The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine, 61(4 Suppl), S1–S2. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2017.07.010
Simplebeen. (2025). Gen Z statistics. https://simplebeen.com/genz-statistics/
Söğüt, F., & İlhan, V. (2021). Düzeltme: Yeni Medya ve Temsil: İnternet Gazeteciliğinde Toplumsal Cinsiyet Kimliklerinin Sunumu. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 35, 510-527. https://doi.org/10.31123/akil.953251
Şanlı, B., & Karakuş, F. (2025). Toplumsal cinsiyet eşitliği farkındalık ölçeği: Bir ölçek geliştirme ve uygulama çalışması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 69, 85-99. https://doi.org/10.30794/pausbed.1542478
TDK. (2025). Kuşak. Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/
TÜİK. (2025). Hanehalkı bilişim teknolojileri (BT) kullanım araştırması, 2025. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53925
Valkenburg, P. M., Meier, A., & Beyens, I. (2022). Social media use and its impact on adolescent mental health. Current Opinion in Psychology, 44, 58-68.
Vink, M., Derks, B., Ellemers, N., & van der Lippe, T. (2022). Penalized for challenging traditional gender roles. Sex Roles, 88, 130-134.
We Are Social & Meltwater. (2025). Digital 2025: Turkey. DataReportal. https://datareportal.com/reports/ digital-2025-turkey
We Are Social. (2025). Digital 2025 global overview report. https://wearesocial.com/
Wienclaw, R. A. (2016). Gender roles & equality. Salem Press
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
