2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programıyla Hazırlanmış 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabının Değerler Açısından İncelenmesi

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23070402

Anahtar Kelimeler:

Sosyal Bilgiler dersi, Değer, Değer eğitimi, Ders kitabı

Özet

Sosyal Bilgiler öğretiminin en temel amacı etkin vatandaş yetiştirmektir. Bu sebeple sosyal bilgiler dersi değerler eğitimi açısından önemli bir ders olarak yerini almaktadır. Değerler, bireylerin, toplumların hayatlarını düzenleyen kurallardır ve pek çok olumlu gelişmeyi destekleyen inançlardır. Değerler, bireylerin eğilimlerini ve tercihlerini yansıtır. Değerler, bireyden bireye toplumdan topluma değişkenlik gösterir. Eğitimin işlevini yerine getirebilmesi için değerlerin öğrencilere kazandırılması gereklidir. Bu çalışmada 2024 yılında Millî Eğitim Bakanlığı tarafından basılan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Öğretim Programına göre hazırlanmış 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında değerlere yer verilme durumunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde gerçekleştirilmiş ve araştırma deseni olarak durum çalışması benimsenmiştir. Araştırmanın verileri, doküman incelemesi yoluyla elde edilmiş ve betimsel analiz yöntemi kullanılarak Çalışmanın amacı doğrultusunda ders kitabında yer alan değerler incelenmiş ve ders kitabı içerisinde yer alan değerlerin sıklık olarak 147 kez vurgulandığı görülmüştür. Öğrenme alanlarına ilişkin olarak en fazla değer içeren öğrenme alanının “Birlikte Yaşamak” olduğu, en az değer içeren öğrenme alanının “Hayatımızdaki Ekonomi” olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmada geçen değerler içerisinde en sık tekrar eden değerin “duyarlılık” değeri, en az tekrar eden değerin ise “merhamet” değeri olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Analiz sonucunda 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan değerlerin çeşitlilik gösterdiği anlaşılmaktadır. Bununla beraber dengeli bir dağılım olmadığı görülmektedir

Referanslar

Akbaş, O. (2015). Sosyal bilgilerde değerler eğitimi ve öğretimi. İçinde B. Tay & A. Öcal (Ed.), Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi (ss. 344–367). Pegem Akademi Yayıncılık.

Akkiprik, G. B. (2007). Genel lise öğretmenlerine göre karakter eğitimi yoluyla öğrencilere kazandırılacak değerler. [Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi], Eğitim Bilimleri Enstitüsü Yeditepe Üniversitesi.

Aktan, O., & Padem, S. (2013). İlköğretim 5. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında kullanılan okuma metinlerinde yer alan değerler. Asya Öğretim Dergisi, 1(2), 44–55.

Altunay Şam, E. (2015). Değerler eğitiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Journal of Educational Science, 3(4), 47-63.

Arslan, H. İ., Coşkun Keskin, S., & Önder, S. (2019). Ortaokul 6. Sınıf İngilizce ders kitaplarında yer verilen değerler. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD), 4(2), 355–371. https://doi.org/10.21733/ibad.551643

Aslan, S., & Aybek, B. (2019). Uygulama örnekleriyle çokkültürlü eğitim ve değerler eğitimi. (1. Baskı). Ankara: Anı Yayıncılık.

Aydın, M. Z., & Akyol Gürler, Ş. (2012). Okulda değerler eğitimi. Nobel Akademik Yayıncılık.

Bauman, Z. (2005). Bireyselleşmiş toplum (Y. Alogan, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

Cummings, W. K. (2009). Globalization, social capital, and values: The case of the Pacific Basin. J. Zajda & H. Daun (Ed.), Global values education: Teaching democracy and peace içinde (s. 16). Springer.

Çengelci, T., Yaşar, Ş., & Çengelci, T. (2016). Sosyal bilgiler dersinde değerler eğitimine ilişkin bir durum çalışması. International Journal of Eurasia Social Sciences, 2012(9), 1–23.

Dinçer, B., & Aksoy, R. M. (2021). Postgraduate students’ views on values education. International Online Journal of Education and Teaching (IOJET), 8(3), 1369–1384.

Doğan, N. (1993). İlk ve orta dereceli okul ders kitapları ve sosyalleşme (1876–1918). Bağlam Yayıncılık.

Evin, İ., & Kafadar, O. (2004). İlköğretim sosyal bilgiler programının ve ders kitaplarının ulusal ve evrensel değerler yönünden içerik çözümlemesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 293–304.

Güzel Candan, D., & Ergen, G. (2014). 3. Sınıf Hayat Bilgisi ders kitaplarının temel evrensel değerleri içermesi bakımından incelenmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 134–161.

Kan, Ç. (2010). Sosyal bilgiler dersi ve değerler eğitimi. Millî Eğitim Dergisi, 187, 138–145.

Karacan, H. (2018). Beşinci sınıf Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarında yer alan millî ve evrensel değerlerin analizi. Journal of Innovative Research in Social Studies, 1(1), 1–10.

Kaur, S. (2015). Moral values in education. IOSR Journal of Humanities and Social Science, 20(3), 21–26. https://doi.org/10.9790/0837-20332126

Keskin, Y. (2008). Türkiye’de sosyal bilgiler öğretim programlarında değerler eğitimi: Tarihsel gelişim, 1998 ve 2004 programlarının araştırılması [Yayımlanmamış doktora tezi]. Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Marmara Üniversitesi.

Kızılçelik, S., & Erjem, Y. (1994). Açıklamalı sosyoloji terimler sözlüğü. Atilla Kitabevi.

Koçoğlu, E., & Erdoğan, E. (2017). Dini ve ahlaki değerlerle Sosyal Bilgiler öğretimi. İçinde R. Sever, M. Aydın, & E. Koçoğlu (Ed.), Alternatif yaklaşımlarla sosyal bilgiler eğitimi (ss. 517–537). Pegem Yayıncılık.

Kuş, Z., Merey, Z., & Karatekin, K. (2013). İlköğretim 4. ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 183–214.

Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Sosyal Bilgiler 5. Sınıf ders kitabı. Devlet Kitapları.

Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4–7. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari

Mindivalli, E., & Aktaş, E. (2011). Sosyal Bilgiler 6. Sınıf müfredatında yer alan millî ve evrensel değerler. Bayburt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6, 72–77.

Ogur, Y., & Altunay Şam, E. (2021). Çocuk hikâyelerinin değerler eğitimi açısından işlevi ve önemi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 8(67), 672–682. https://doi.org/10.26450/jshsr.2333

Oğuz Haçat, S., & Demir, F. B. (2020). Sosyal bilgiler ders kitaplarının değerler açısından incelenmesi. Journal of History School, (49), 4443–4466.

Özkan, R. (2010). Türk eğitim sisteminde himayeci değerler: İlköğretim ders kitapları örneği. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(1), 484–503.

Öztürk, T., & Özkan, Z. S. (2018). Hayat bilgisi ders kitaplarındaki metin ve görsellerin değerler açısından incelenmesi. Journal of Qualitative Research in Education, 6(1), 172–204.

Tezcan, M. (2018). Değerler eğitimi: Sosyolojik yaklaşım. Anı Yayıncılık.

Toomey, R. (2009). The double helix and its implications for the professional lifelong learning of teachers. In T. Lovat & R. Toomey (Ed.), Values education and quality teaching. Springer.

Tural, A., Şahan, G., Duman, B., & Yılmaz, O. (2021). Sosyal bilgiler 6. Sınıf ders kitabının değerler eğitimi açısından incelenmesi. JASS Studies: The Journal of Academic Social Science Studies, 14(85), 15–26.

Türk Dil Kurumu. (2025). Büyük Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr 30 Nisan 2025 tarihinde adresinden erişildi.

Ulusoy, K. (2015). Sosyal bilgilerde ders kitapları. İçinde B. Tay & A. Öcal (Ed.), Özel öğretim yöntemleriyle Sosyal Bilgiler öğretimi (ss. 194–220). Pegem Yayıncılık.

Ulusoy, K., & Arslan, A. (2019). Değerli bir kavram olarak “değer ve değerler eğitimi”. İçinde R. Turan & K. Ulusoy (Ed.), Farklı yönleriyle değerler eğitimi (3. baskı, ss. 1–16). Pegem Akademi Yayıncılık.

Yazıcı, K. (2006). Değer eğitimi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(3), 313–326.

Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimine genel bir bakış. Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, 499–522.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.

İndir

Yayınlanmış

30.09.2026

Nasıl Atıf Yapılır

Öztürk, C., & Altunay Şam , E. (2026). 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programıyla Hazırlanmış 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabının Değerler Açısından İncelenmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 13(135), 1658–1672. https://doi.org/10.5281/zenodo.23070402