Semiha Berksoy’un Resimlerinde Sahne Olmak Çekirdeği

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23776143

Anahtar Kelimeler:

Semiha Berksoy, Plastik sanatlar, Resim, Manyetik Alan Teorisi, Kişisel mitoloji

Özet

Bu çalışma, Semiha Berksoy’un resimlerinde sahnenin temsil edilen bir mekân olmaktan çıkarak sanatçının benliğini, kişisel belleğini ve izleyiciyle ilişkisini kuran bir varoluş alanına dönüşmesini incelemektedir. Araştırmanın amacı, Berksoy’un resimlerinde anne, ölüm, aşk, otoportre, bakış, renk ve yazı unsurlarının “sahne olmak” tanımlı ortak bir çekirdek çevresinde nasıl bir manyetik alan oluşturduğunu ortaya koymaktır. Çalışma nitel ve yorumlayıcı bir sanat tarihi araştırmasıdır. Semiha Berksoy’a ait seçili yapıtlar, Beliz Güçbilmez’in Manyetik Alan Teorisi’nden uyarlanan çekirdek ve unsur ilişkisi yanı sıra Güçbilmez’in kavramsal yapısını incelttiği palimpsestik tersine mühendislik göz önünde bulundurularak ele alınmıştır. Bu yöntemlere biçimsel ve bağlamsal çözümlemeler ile ikonografik karşılaştırma eşlik etmektedir. İnceleme, özellikle Annem Ressam Fatma Saime, Annem ve Ben, Otoportre, Annesi Tarafından Kötülükten Korunan Kız, Sanatın Zaferi adlı yapıtlar ve Semiha Berksoy’un kişisel yatak odasını performatif bir varoluş alanına dönüştürmesi üzerine yoğunlaşmaktadır. Makaledeki bulgular, Berksoy’un cepheden kurduğu figürlerini, portrelerindeki inşa ettiği doğrudan bakışlarını, resimlerindeki keskin konturlarını, yazılarını ve doygun renk alanlarını; son tahlilde yapıtlarındaki resim yüzeyini, seyirlik bir sahneye dönüştürdüğünü göstermektedir. Bunlardan daha fazlası olarak Semiha Berksoy, gerçekleştirdiği sanat üretimlerinde bizzat kendisi sahne olmaktadır. Anne imgesi yasın ve korunmanın, resimlerindeki otoportre ise sanatçının kendisini yeniden kurmasının odağıdır. Estetik yaratım hem her bir sanatsal çalışmasına hem de sanatçı olarak kendilik inşasına dolayısıyla Semiha Berksoy’un hayatına ve sanatçının ardında bıraktığı kültürel mirasa sirayet etmektedir. Bizans ikonaları, ölüm imgeleri ve Şahmaran ile yapılan karşılaştırmalar, doğrudan etkilenme savı olarak değil, Berksoy’un kişisel mitolojisini görünür kılan karşılaştırma düzlemleri olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak Berksoy’un resimleri sahneyi betimlememekte aksine özneyi, belleği, ölümü ve izleyiciyi aynı anda etkinleştiren bir sahne olarak işlemektedir. 

Referanslar

Altuğ, E. (2014). Kuşbakışı İnsanlık Manzarası. Semiha Berksoy Halüsinasyon Duvarı isimli sergi kataloğu içinde, Galerist Yayınları.

Artun, D. (2021). ‘I’s in their eyes. I–You–They: A Century of Artist Women isimli sergi kataloğu içinde, Birinci Basım, Vehbi Koç Vakfı.

Aslı Şafak’la İşin Aslı Zeliha Berksoy 09 Mart 2026, https://www.youtube.com/watch?v=MNuiL-W5jKg (Erişim tarihi: 04.09.2026)

Atal, T. M. (2025). Manyetik alan metodu ile Cebrail Ötgün’ün “Küçük Resmi Gördüm” isimli resim serisinin okunması, Interpretation of Cebrail Ötgün’s painting series entitled “I Saw the Small Picture” using the Magnetic field method, Turkish Studies, 20(3), 1275-1293. DOI: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.86710

Atal, T. M. (2026a). Who Shaped Turkish Painting I, (Ed., Prof. Dr. Fahrettin Geçen ve Doç. Dr. Tuğba Güngör) Akademisyen Yayınevi Kitabevi. DOI: http://dx.doi.org/10.37609/akya.4297

Atal, T. M. (2026b). Türk Resim Sanatına Işık Tutanlar 2, (Ed., Prof. Dr. Rasim Soylu ve Dr. Öğr. Üyesi Abdurrahman Eren). Birinci Basım: Ekim 2026, Artikel Akademi Yayınları.

Baykal, E. (2008). Kutluğ Ataman: Sen zaten kendini anlat!. Yapı Kredi Yayınları.

Berksoy, S. (2018). İki aykırının mektupları: Semiha Berksoy, Fikret Muallâ, (Ed. Çağlayan Çevik). Kırmızı Kedi’de Birinci Baskı: Kırmızı Kedi Yayınevi

Berksoy, S. (2018). Nâzım Hikmet ve “Tosca”sı Semiha Berksoy: Mektuplaşmalar, (Ed., Çağlayan Çevik). Kırmızı Kedi’de Birinci Baskı: Kırmızı Kedi Yayınevi

Çelebi, A. H. (1998). Bütün Şiirleri / Asaf Hâlet Çelebi. (Haz., Selahattin Özpalabıyıklar) YKY’de 1. baskı: Yapı Kredi Yayıncılık.

Dökeroğlu Tekdemir, Ö., & Tekdemir, Ö. (2025). Cumhuriyet’in öncü kadınları: Tarih yazanlar, sınırları aşanlar, Bir avangardın izinde: Semiha Berksoy’u anlamak. (Ed. Z. B. Dalaman ve G. Ak ve C. Avcil), Ati Yayınları.

Eczacıbaşı, O. (2026). Semiha Berksoy: Tüm renklerin aryası. (Ed., N. C. Kantarcı). Ofset Yapımevi.

Erbil, L. (2011). Tuhaf bir kadın. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Erkal, G. (2010) Sevgili dost, büyük Semiha Berksoy (Ed., Dikmen Gürün). Birinci Baskı: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları

Ertürk, Y. (2025). Bir Mezarı Sahnelemek: Semiha Berksoy Üzerinden Temsilin Sınırları. Toplumsal Tarih Akademi, 7, 169-179. https://izlik.org/JA39WG54YW

Groys, B. (2024). Sanat eserine dönüşmek. (Çev., F. Yazıcı). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal eser 2023 yayımlanmıştır)

Güçbilmez, B. (2023). Anne ben düştüm mü? Kurmacalara neden muhtacız? Kurmaca-gerçek ilişkisi üzerine bir deneme. Kolektif Kitap.

Manyetik Alan Teorisi. (2026) https://manyetikalanteorisi.com

Gürün, D. (2010) Seyirden sahneye (Ed., Dikmen Gürün). 1. Baskı: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları

Haftalık aktüalite dergisi Akis’te 15 Mayıs 1965’te Nâzım Hikmet’in Hapishaneden Bir Kadına Mektupları kapak manşetiyle çıkan Anılar “Bu Bir Rüyadır” adlı yazıda

Irigaray, L. (2006). Ben sen biz: Farklılık kültürüne doğru. (Çev., S. Büyükdüvenci ve N. Tutal). İmge Kitabevi Yayıncılık. (Orijinal eser 1990 yayımlanmıştır)

Martínez, R. (2010). Bir sanat eseri olarak hayat: Semiha Berksoy. Ben Yaşardım Aşk ve Sanatla: Semiha Berksoy içinde. (Ed. Mine Haydaroğlu). Birinci baskı: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.

Özdemir, F. ve Koca, B. (2010). Resmedilen yaşamı ve yaşayan resimleriyle Semiha Berksoy. 3. Uluslararası Bir Bilim Kategorisi Olarak Kadın Sempozyumu

Ran, N. H. (1965). Nâzım Hikmet’in hapishaneden bir kadına mektupları: Semiha Berksoy. 15 Mayıs 1965, sayı:569

Ran, N. H. (2008). Bütün şiirleri. (Ed., G. Turan ve F. Güllüoğlu). 4. baskı: Yapı Kredi Yayınları

Rancière, J. (2014). Cahil hoca: Zihinsel özgürleşme üstüne beş ders. (Çev., S. Kılıç). Metis Yayınları. (Orijinal eser 1987 yayımlanmıştır)

Sayın, Z. (2003). İmgenin Pornografisi. Metis Yayınları.

Sayın, Z. (2018). Ölüm terbiyesi. Metis Yayınları.

Uyar, T. Kıştan kalan soğukluk https://blog.ufuk.io/turgut-uyar-kistan-kalan-sogukluk

Yücel, A. (2014). Yeryüzü aşkın yüzü oluncaya dek. Yurt Kitap Yayın.

GÖRSEL KAYNAKÇA

Görsel 1(a) ve Görsel 1(b): Kutluğ Ataman, Kutluğ Ataman’ın Semiha B. Unplugged’ı, video enstalasyondan kareler, 1997.

Görsel 2: Semiha Berksoy, Semiha Berksoy Odası, enstalasyon, Fotoğraf Gülnur Sözmen, 2000. (2026). Semiha Berksoy: Tüm renklerin aryası. (N. C. Kantarcı, Ed.). Ofset Yapımevi. s. 226

Görsel 3: Semiha Berksoy, Annem Ressam Fatma Saime, Tuval üzerine yağlıboya, 93 cm x 65 cm, 1965 Ben-Sen-Onlar Sanatçı Kadınlar Yüzyılı Sergisi’nden Artun, D., Çetin, Ş., Satıcı, E. E. (2021). I-you-they: A century of artist women. Mas Matbaacılık San. ve Tic. AŞ

Görsel 4(a): Pieter Jansz Saenredam (1597-1665), Allegory of Vanity, According to Abraham Bloemart, Etching and enraving, 31,8 cm x 31,5 cm Görsel 4(b): Anonim, Ölü çocuk fotoğrafı, 1880. Sayın, Z. (2003). İmgenin Pornografisi. Metis Yayınları. s. 89

Görsel 5: Semiha Berksoy, Annem ve Ben, Duralit üzerine yağlıboya, 70 cm. x 100 cm., 1974, Çiğdem Simavi Koleksiyonu Atal’ın fotoğraf arşivi

Görsel 6(a): Meryem Hodegitria Deksiokratousa, Hosios Loukas Katholikonu, güney haç kolu lünet mozaiği, 11. yüzyılın ilk çeyreği, Boiotia-Yunanistan (Chatzidakis, 1997: görsel 32). sağdaki Ayasofya Meryem Ana, Atchison, B., (2008-2026). My World of Byzantium, https://www-pallasweb-com.translate.goog/deesis/virgin-and-child-hagiasophia.html?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc (Erişim tarihi: 04.09.2026)

Görsel 7(a): Semiha Berksoy, Otoportre, Duralit üzerine yağlıboya, 69 cm. x 99 cm Görsel 7(b): Akira Kurosawa, Leydi Kaede, Mektup kâğıdı üzerine kurşunkalem, suluboya, su bazlı keçeli kalem ve pastel, 36,3 cm x 25,7 cm Leydi Kaede adlı çalışmanın görseli (2009). Akıra Kurosawa: Desenler. (B. Akkoyunlu Ersoz ve F. Çolakoğlu ve T. M. Bahar, Ed.). Mas Matbaacılık San. ve Tic. AŞ sergi kataloğu içinde.

Görsel 8: Anonim, Şahmaran, Robert Anhegger ve Mualla Eyüboğlu Anhegger Evi Şahmaran adlı çalışmanın görseli (1997). Cam altında yirmi bin fersah: Geleneksel Halk Resim Sanatından “Camaltı Resimleri”. (Haz. Şennur Şentürk). Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık sergi kataloğu içinde

Görsel 9(a): Semiha Berksoy, Annesi tarafından kötülükten korunan kız, Duralit üzerine yağlıboya, 76 cm. x 106 cm., 1970. Görsel 9(b): Semiha Berksoy, Sanatın Zaferi (Otoportre), Duralit üzerine yağlıboya, 69,5 cm. x 99,5 cm., Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı Koleksiyonu, 1972.

İndir

Yayınlanmış

29.10.2026

Nasıl Atıf Yapılır

Atal , T. M. (2026). Semiha Berksoy’un Resimlerinde Sahne Olmak Çekirdeği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 13(136), 1735–1750. https://doi.org/10.5281/zenodo.23776143