Kökboya ve Koşinil ile Boyanan İpekli Kumaşlarda Mor Renk Elde Edilmesi ve Haslık Tespiti


Abstract views: 49 / PDF downloads: 30

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.10732070

Anahtar Kelimeler:

Doğal Boyarmaddeler, Kökboya, Boyacıotu, Boyalık Otu, Koşinil

Özet

Günümüzde, doğaya dönüş, öze dönüş, çevre dostu boyalar, sağlıklı yaşam ve sürdürülebilir moda gibi kavramlar, sıkça duyduğumuz ve yaşamımızda önemli bir yer tutan terimler arasında yer almaktadır. Hızlı ve teknolojik bir yaşam tarzının baskın olduğu günlük hayatımızda, özellikle tekstil ürünleri ve gıda gibi temel unsurlarda sağlıklı ve doğal tercihlere yönelme eğilimi belirgin bir şekilde artmıştır. Doğal boya kaynakları çeşitlilik göstermekte olup, bitkilerin yaprakları, dalları, kökleri, mantarlar, likenler, boya böcekleri ve salyangozların hipoksinal bezindeki salgı gibi çeşitli kaynaklar, insanlar için renk pigmenti sağlayan doğal bileşenler olarak öne çıkmaktadır. Bu kaynaklar, renk veren pigmentler açısından zengin ve çeşitli seçenekler sunarak doğal ve sağlıklı yaşam trendlerine uygun alternatifler sunmaktadır.

1856 yılında, Sir William Henry Perkin’in sentetik boyar maddeyi keşfetmesi, renk dünyasına yeni bir perspektif katmıştır. Özellikle mor renk, tekstil boyamacılığında değerli kabul edilmiş olmasına rağmen, doğal kaynakların kısıtlılığı sebebiyle zor temin edilebiliyordu. 2000'lerden sonra ise çevre dostu ve sürdürülebilir üretim eğilimleri, doğal boyar maddelerin tekrar önem kazanmasına neden olmuştur. Bu durum, toksik etkilere karşı güvenli ve çevre dostu boyama yöntemlerine olan talebin artmasıyla ilgili bir gelişmedir ve renk tarihinde önemli bir dönüşü temsil etmektedir.

Bu çalışmada, mor renk elde etmede kullanılan bitkisel kökenli kökboya bitkisi, böcek kökenli koşinil ile ipekli kumaşlar boyanmıştır. Boyama sonrası kumaşların yıkama, yaş kuru sürtünme ve ışık haslığı testleri yaptırılarak sektörel anlamda kullanılabilirliği de ortaya konulmuştur. Bu boyarmadde kaynakları içerisinde haslık değerleri en yüksek kökboya, sonra koşinil olarak belirlenmiştir. Önce 100 adet deneme kumaşta boyamalar yapılıp, sonrasında büyük kumaşlarla 300 adet boyama gerçekleştirilmiştir. Tarihsel süreç içerisindeki bu boyarmadde kaynakları ile ilgili literatür taranmış ve burada verilen reçetelerden yola çıkılarak uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Bir yöntem geliştirilerek yeni reçeteler belirlenmiştir. Gerçekleştirilen uygulamaların haslık testleri İstanbul Üniversitesi Tekstil ve Konfeksiyon Kalite Kontrol ve Araştırma Laboratuvarında yaptırılmıştır. Çıkan değerlerin karşılaştırmaları yapılmıştır.

Referanslar

Adeel, S., Rafi, S., Mustaan, M. A., Salman, M. & Ghaffar, A. (2018). Animal Based Natural Dyes: A Short Review. Handbook of Renewable Materials for Coloration & Finishing.

Bhuyan, R. ve Saikia, C. N. (2005). Isolation Of Colour Components From Native Dye-Bearing Plants in Northeastern India, Bioresource Technology, 96,363–372.

Baykara, T. (1998). Kökboya. Arış Dergisi, 4, 64-71.

Çağan, H. & Öztürk, İ. (2022). Doğal Boyamada Mustafa Genç Ekolü ve Bazı Reçetelerinin İpekli Kumaşlarda Uygulanması ile Haslık Testlerinin Yapılması. Journal of Social and HumanitiesSciences Research, 9 (86), 1653-1662.

Cardon, D. (2007). Natural Dyes Sources, Tradition, Technology and Science. Archetype Books, London.

Clementi, C., Nowik, W., Romani A., Cibin., F. ve Favaro, G. (2007). A Spectrometric And Chromatographic Approach To The Study Of Ageing Of Madder (Rubia Tinctorum L.) Dyestuff On Wool, Analytica Chimica Acta, 596, 46–54.

Cooksey, C. J. (2018). The red insect dyes: Carminic, kermesic and laccaic acids and their derivatives. Biotechnic Histochemistry, 94, 100-107.

De Santis, D. & Moresi, M. (2007). Production of alizarin extracts from Rubia tinctorum and assessment of their dyeing properties. Industrial Crops and Products, 26, 151–162.

Deli, Ö. (2004). Rubia Tinctorum L. (Kök Boya) Bitkisinin Kök Dokularından Kallus Üretimi, [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara Üniversitesi.

Galappaththi, M. & Patabendig, N. (2021). Cochineal chemistry, related applications and problems: A mini review. Academia Letters, Article 1792.

Genç, M. (2014). Başbakanlık Osmanlı arşiv belgelerinde kökboya ve cehri ile ilgili kayıtlar. Art-e Sanat Dergisi, 13, 174-212.

Karadağ, R. (2007). Doğal boyamacılık. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Phipps, E. & Nobuko, S. (2010). Tracing cochineal through the collection of the metropolitan museum. Textile Society of America Symposium, 12th Bienieal Symposium, Lincoln.

Özdoğan, Z. ve Öztürk, G. (2022). Mersin Bitkisi’nin (Myrtus) Pamuklu Kumaşların Boyanmasında Kullanımı ve Haslık Testlerinin Değerlendirilmesi. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 9 (86), 1546-1560.

Santiago, E. C. (2010). Red gold raising cochineal in Oaxaca. Textile Society of America, 12th Bienieal Symposium, Lincon.

Wikipedia (t.y.). https://en.wikipedia.org/wiki/Rubia_peregrina

Wikipedia (t.y.). https://tr.wikipedia.org/wiki/Dactylopius_coccus

Wikipedia (t.y.). https://en.wikipedia.org/wiki/Dactylopius

İndir

Yayınlanmış

2024-02-29

Nasıl Atıf Yapılır

Orhan, M., & Genç , M. (2024). Kökboya ve Koşinil ile Boyanan İpekli Kumaşlarda Mor Renk Elde Edilmesi ve Haslık Tespiti. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(104), 349–369. https://doi.org/10.5281/zenodo.10732070